هرانا- گزارش تفصیلی از روز نهم اعتراضات

 

تاریخ : ۱۴۰۴/۱۰/۱۵
        
گزارش تفصیلی از روز نهم اعتراضات؛ بیش از ۱,۲۰۰ معترض بازداشت شدند
خبرگزاری هرانا – برای نهمین روز پیاپی، اعتراضات و اعتصاب شهروندان در شهرهای مختلف ایران ادامه یافت. بررسی داده های گردآوری شده و راستی آزمایی شده نشان می دهد با وجود تشدید فضای امنیتی، افزایش حضور نیروهای انتظامی و امنیتی و ادامه برخوردهای میدانی و استفاده از اسلحه جنگی در برخی مناطق، دامنه جغرافیایی اعتراضات کاهش نیافته و اشکال متنوع کنش اعتراضی در نقاط مختلف کشور همچنان ادامه دارد. طی روزهای گذشته، دستکم ۲۵۷ نقطه در ۸۸ شهر از ۲۷ استان کشور شاهد برگزاری تجمعات اعتراضی بوده است. همچنین در جریان این رویدادها دستکم ۱,۲۰۳ شهروند بازداشت شده و دستکم ۲۹ تن از معترضان جان خود را از دست داده اند.
به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضاتی که در روزهای نخست با اعتصاب و تجمعات صنفی شکل گرفت، در نهمین روز پیاپی وارد مرحله‌ای تازه شد؛ به طوری که در کنار تداوم برخی تحرکات صنفی، تجمعات خیابانی و اعتراضات دانشجویی در شماری از دانشگاه‌ها گزارش شده است.
زمینه‌های اعتراضات
موج تازه اعتراضات در فضایی شکل گرفت که فشارهای اقتصادی برای بخش‌های گسترده‌ای از جامعه به مرحله بحرانی رسیده و نشانه‌های آشکار از ازهم‌گسیختگی در چرخه معیشت روزمره دیده می‌شود. جهش‌های پی‌درپی نرخ ارز، بی‌ثباتی طولانی‌مدت بازارها و کاهش مداوم قدرت خرید، افق اقتصادی را برای خانوارها و فعالان صنفی تیره و غیرقابل پیش‌بینی کرده و احساس ناامنی مالی را به تجربه‌ای عمومی تبدیل کرده است.
در روزهای منتهی به آغاز اعتراضات، گزارش‌ها از عبور نرخ ارز از مرزهای جدید و همزمان افت بازار سرمایه و خروج سرمایه خبر می‌دادند؛ روندی که از نگاه تحلیلگران به جابه‌جایی نقدینگی به سمت بازارهای امن‌تر مانند طلا و ارز و کاهش اعتماد عمومی به سیاست‌های اقتصادی تعبیر می‌شود. پیامد این وضعیت در کف جامعه، تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی واحدهای صنفی، دشوارتر شدن ادامه فعالیت کسب‌وکارهای خرد و گسترش موج اعتراض و اعتصاب در شهرهای مختلف بوده است؛ اعتراضی که ریشه‌ آن نه در یک عامل مقطعی، بلکه در انباشت طولانی‌مدت فشارهای معیشتی و فرسایش امید به بهبود شرایط دیده می‌شود.
جغرافیای اعتراضات
بر پایه اطلاعات به روزرسانی و تجمیع شده، طی روزهای اخیر، دستکم ۲۵۷ نقطه در سراسر ایران شاهد شکل گیری اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بوده است. این تحرکات اعتراضی در ۲۷ استان کشور گزارش شده و در همین بازه زمانی، ۱۷ دانشگاه نیز محل بروز کنش های اعتراضی دانشجویان بوده اند.
در شبانه‌روز گذشته، گزارشات دریافتی از برگزاری تجمعات اعتراضی در شهرهای ایلام، اراک، همدان، آمل، لاهیجان، ملکشاهی، سمنان، شلمزار، بجنورد، بابل، کوشک، یاسوج، پرند، تهران، اصغرآباد، بندر گناوه، مرودشت، نجف آباد، آباده، اسلام آباد غرب، سنندج، ساری، فارسان، شاندز، سنقر و بیرجند، حکایت دارد.
بررسی الگوی جغرافیایی اعتراضات حاکی از آن است که این تحرکات تنها در کلان شهرها متمرکز نبوده و دامنه آن به شهرهای کوچک تر و مناطق گوناگون کشور نیز کشیده شده است؛ مساله ای که نشان دهنده فراگیر شدن اعتراضات و حضور طیف های متنوع اجتماعی در این روند اعتراضی است.
شیوه‌های اعتراض و شعارها
گزارش‌های تاییدشده حاکی از آن است که اعتراضات روز نهم، همچون روزهای گذشته، مجموعه‌ای متنوع از مطالبات را در بر گرفته است. شعارهای مطرح‌شده در تجمعات، از خواسته‌های معیشتی و اقتصادی فراتر رفته و نقد شیوه حکمرانی، اعتراض به محدودیت‌های آزادی‌های فردی و اجتماعی و درخواست عدالت را نیز شامل می‌شود.
هرانا، در چارچوب مأموریت حقوق‌بشری خود، تمرکز گزارش‌دهی را بر شعارها و مطالباتی قرار می‌دهد که به‌طور مستقیم با نقض یا مطالبه حقوق بشر، آزادی‌های اساسی و حقوق مدنی شهروندان مرتبط هستند. استمرار این مطالبات در نقاط مختلف کشور، بیانگر عمق نارضایتی‌ها و همپوشانی مطالبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در بستر اعتراضات جاری است.
برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و جزئیات خشونت
در روز نهم اعتراضات سراسری، گزارش‌ها و ویدیوهایی که به هرانا رسیده، همچنان از تداوم فضای امنیتی و به کارگیری ابزارهای سرکوب از سوی نیروهای انتظامی–امنیتی برای جلوگیری از شکل گیری یا گسترش تجمعات اعتراضی حکایت دارد. گزارشات دریافتی از شهرهای مختلف، برخوردهای خشونت آمیز، تیراندازی، استفاده از گاز اشک آور و بازداشت معترضان را نشان می‌دهد.
در روز نهم اعتراضات، دستکم ویدیوی اعترافات اجباری از چهار شهروند بازداشت شده در تهران، ملارد، پرند و دره شهر توسط رسانه‌های رسمی منتشر شده است؛ ویدیوهایی که مشخص نیست تحت چه شرایطی ضبط شده و درباره نحوه اخذ این اعترافات، ابهامات جدی وجود دارد. در روزهای گذشته نیز ویدیوهای مشابهی از اعترافات اجباری معترضان توسط نهادهای امنیتی یا رسانه های نزدیک به آنان پخش شده بود.
در کنار این موارد، روایت‌های رسمی ارائه شده از سوی مقامات محلی درباره برخی جان‌باختگان با تردید شاهدان عینی و گزارش‌های غیررسمی مواجه شده و جزئیات مربوط به نحوه وقوع این موارد همچنان در دست بررسی و راستی‌آزمایی قرار دارد.
جان‌باختگان و مصدومان
بر اساس اطلاعات به‌روزشده هرانا، مرگ دست‌کم ۲۹ نفر در جریان اعتراضات نُه‌روزه محرز شده است. از این میان، دو تن از جان‌باختگان وابسته به نیروهای امنیتی–انتظامی بوده است. همچنین تاکنون ۶۴ مورد مجروحیت شهروندان معترض ثبت شده؛ مجروحیت‌هایی که عمدتا ناشی از اصابت گلوله‌های ساچمه‌ای و پلاستیکی بوده است.
خبرگزاری فارس؛ رسانه‌ای نزدیک به نهادهای امنیتی، در گزارشی مدعی شد که براساس آمار در جریان اعتراضات از آغاز تا شامگاه گذشته، حدود ۲۵۰ نفر از نیروهای پلیس و ۴۵ تن از بسیجیان دچار مصدومیت و مجروحیت شدند. با در نظر گرفتن این آمار، تعداد مصدومین نظامی-انتظامی تا زمان تنظیم این گزارش به ۳۱۴ تن افزایش می یابند.
طبق اطلاعات تاییدشده هرانا، در ۲۴ ساعت گذشته، جان باختن رضا مرادی عبدالوند در ازنا، سجاد بابایی در قروه، محمد قاسم روستا در مرودشت، منصور مختاری در مرودشت، عرفان بزرگی در مرودشت، وهاب قاعدی در ازنا و مصطفی فلاحی در ازنا، در جریان اعتراضات این شهرها محرز شده است.
روزنامه امتداد به نقل از یک منبع مطلع تایید کرد که در جریان خشونت نیروهای انتظامی–امنیتی در ملکشاهی و استفاده از تیر جنگی، دست‌کم ۱۲ نفر مصدوم شده‌اند و سه نفر نیز جان خود را از دست داده‌اند.
ارتباطات
در جریان اعتراضات اخیر، سیاست اعمال محدودیت بر اینترنت بر خاموشی کامل شبکه استوار نبوده، بلکه بر ایجاد اختلال‌های تدریجی، موضعی و حساب‌شده تمرکز داشته است. در این چارچوب، اتصال در سطح پایه حفظ شده اما کیفیت و پایداری آن به‌گونه‌ای تضعیف شده که استفاده عملی از اینترنت برای ارتباط، پیام‌رسانی و هماهنگی با دشواری جدی مواجه شود. این شیوه بیانگر رویکردی است که به‌جای قطع آشکار، بر فرسایش کارکرد شبکه و بی‌اعتماد کردن کاربران به اتصال اینترنت متکی است.
مشاهدات میدانی از تهران و سایر شهرها نشان می‌دهد که محدودیت‌ها به‌طور یکنواخت اعمال نشده و شدت و شکل آن‌ها بسته به محل، زمان و اپراتور متفاوت بوده است. در برخی مناطق، اینترنت موبایل یا ثابت برای ساعت‌هایی از دسترس خارج شده و در نقاط دیگر، اتصال ضعیف، ناپایدار و عملاً غیرقابل استفاده بوده است. همین پراکندگی و ناهماهنگی ظاهری، نشان‌دهنده اجرای هدفمند محدودیت‌ها در نقاط حساس و محل‌های تجمع اعتراضی است؛ مدلی که بدون ایجاد واکنش گسترده عمومی، توان ارتباطی معترضان را کاهش می‌دهد.
از منظر فنی، بسیاری از این اختلال‌ها در داده‌های کلان به‌روشنی دیده نمی‌شوند، زیرا در سطوح محلی شبکه یا در لایه‌های بالاتر ارتباطی اعمال شده‌اند. هم‌زمان، تشدید فیلترینگ، مسدودسازی گسترده ابزارهای دور زدن محدودیت و ایجاد اختلال در پروتکل‌های پرکاربرد موجب ناپایداری سرویس‌ها و کاهش محسوس ترافیک شده است. حاصل این مجموعه اقدامات، شبکه‌ای است که از نظر فنی «وصل» به نظر می‌رسد، اما در عمل توان انتقال پایدار اطلاعات را از دست داده و به ابزاری ناکارآمد برای کاربران تبدیل شده است.
بازداشت‌ها
طی ۹ روز اعتراضات، دست‌کم ۱,۲۰۳ شهروند معترض بازداشت شده‌اند؛ هرچند آمار واقعی بازداشت‌شدگان بسیار بیشتر از این تعداد برآورد می‌شود.
بازداشت‌های فردی با احراز هویت در روز نهم؛
 ...
بازداشت‌های گروهی یا بدون احراز هویت روز نهم؛ بر اساس اعلام رسانه‌ها یا تحقیقات میدانی هرانا
۱- بازداشت دستکم ۱۰۰ شهروند در بجنورد
2- بازداشت ۷ شهروند در تهران، بندرعباس، قم، یاسوج، ملارد و دره‌شهر
3- بازداشت پنج تن از دانشجویان دانشگاه بیرجند
4- بازداشت ۱۴ تن در قزوین
5- بازداشت شماری از شهروندان زیر ۲۰ سال در یزدانشهر
6- بازداشت ۲ نفر در اصفهان
7- بازداشت دستکم ۴ دانشجو در دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل
واکنش‌های خارجی
هم‌زمان با تداوم اعتراضات سراسری و تشدید برخوردهای امنیتی در ایران، واکنش‌ها و موضع‌گیری‌های بین‌المللی نیز افزایش یافت.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در واکنش به اعتراضات بار دیگر به حکومت ایران دربارۀ استفاده از خشونت علیه معترضان هشدار داد. وی اعلام کرد که «اگر مثل گذشته شروع به کشتن مردم کنند، به‌نظر من با ضربه‌ای بسیار سخت از سوی ایالات متحدهٔ آمریکا روبه‌رو خواهند شد.»
واکنش‌های داخلی (حکومتی)
در داخل کشور، مقام‌های حکومتی همچنان بر روایت امنیتی از اعتراضات تأکید کردند. امروز، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس در واکنش به اعتراضات، معترضان را «اغتشاشگر» و «آشوب‌طلب» خواند و مدعی ارتباط آنان با «سرویس‌های جاسوسی» شد.
رئیس قوه قضاییه در جلسه شورای عالی این نهاد در واکنش به اعتراضات، با تهدید معترضان اعلام کرد که با افراد بازداشتی برخورد قاطع صورت خواهد گرفت و «هیچ ارفاقی» در کار نخواهد بود. وی با تأکید بر عدم مماشات با آنچه «اغتشاش» خواند، دستور داد افرادی که به معترضان کمک کرده‌اند، حتی اگر در اعتراضات شرکت نکرده باشند، تعقیب شوند.
سازمان سپاه لرستان نیز با صدور بیانیه‌ای، از پایان «دوره مماشات» خبر داد و اعلام کرد که “عوامل و سازمان‌دهندگان اغتشاشات، با قاطعیت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن شناسایی و برخورد قانونی با آن‌ها انجام خواهد شد.” سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز هشدارهای رئیس جمهور آمریکا درباره سرکوب معترضان در ایران را «جنگ روانی» آمریکا و اسرائیل خواند.
در حوزه اجرایی، دولت از محدودیت و قطع اینترنت در برخی مناطق خبر داد. وزیر ارتباطات اعلام کرد این سیاست «مطلق و همیشگی» نیست و با ملاحظات امنیتی و معیشتی اتخاذ می‌شود. در همین حال، مجلس کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۵ را با وعده «اصلاحات معیشتی» تصویب کرد؛ اقدامی که از سوی ناظران، تلاشی برای مهار نارضایتی‌های فزاینده ارزیابی شد.
واکنش‌های داخلی (مدنی، صنفی و چهره‌ها)
کانون نویسندگان ایران با نگارش بیانیه‌ای از «حق بی‌چون و چرای اعتراض» مردم حمایت کرده و از همه نویسندگان، هنرمندان آزادی‌خواه و نهادهای همسو در سراسر جهان خواسته است تا «صدای رسای حمایت از مردم ایران باشند و اجازه ندهند حکومت بار دیگر زندان‌ها و گورستان‌ها را از معترضان پر کند.» در این بیانیه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی بنیان خود را بر «کشتار، شکنجه و حبس مخالفان، منتقدان و آزادی‌خواهان» بنا گذاشته، تاکید شده است که حکومت همواره اعتراضات خیابانی را با «الگویی یکسان» و از طریق «شلیک مستقیم به معترضان و پرونده‌سازی برای بازداشت‌شدگان» پاسخ داده است.
کانون وکلای دادگستری خراسان در واکنش به اعتراضات اخیر بر رعایت حقوق شهروندی و کرامت انسانی تأکید کرد و آمادگی خود را برای ایفای نقش مشورتی در گفت‌وگوی حقوقی اعلام نمود. در بیانیه آمده است که اعتراض مسالمت‌آمیز به شرایط اقتصادی مشروع است و باید از اقدامات خشونت‌آمیز یا مخرب که از این اعتراضات سوءاستفاده می‌کنند، متمایز شود.
رضا کیانیان، بازیگر سینما، در دفاع از معترضان در صفحه شخصی خود نوشت: جوانی که آینده‌ای ندارد، بیکاران، کاسبان و کارمندانی که دخلشان با خرجشان نمی‌خواند معترض‌اند. وی تاکید کرد معترض از سر ناچاری به خیابان می‌آید تا صدایش شنیده شود.
همایون شجریان، خواننده موسیقی سنتی ایران، با انتشار مطلبی از لغو کنسرت‌های خود خبر داد و نوشت که به دلیل رنج و اندوه ناشی از آنچه بر مردم می‌گذرد و خشونتی که معترضان با آن مواجه شده‌اند، امکان اجرای کنسرت برایش وجود ندارد. پرویز برومند، دروازه‌بان پیشین تیم ملی ایران، خطاب به مسئولان نوشت: «صدای مردم مظلوم، شریف و باکرامت ایران شنیدنی است؛ این مردم اغتشاشگر نیستند.»
در نهایت
اعتراضات جاری که نقطه آغاز آن از بازار تهران بود، در نهمین روز خود با گسترش جغرافیایی، افزایش مشارکت شهروندان و تشدید حضور نیروهای امنیتی همراه شده است. ترکیب مطالبات معیشتی و سیاسی، افزایش بازداشت‌ها و تلاش مقامات برای مهار همزمان اقتصادی و امنیتی بحران، نشان‌دهنده حساسیت بالای حاکمیت نسبت به تداوم این اعتراضات است.