·
تاریخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۰ A look at the 13th day of protests 
روز
سیزدهم اعتراضات؛ تداوم تجمعات شبانه در سایه قطع اینترنت
خبرگزاری هرانا –
اعتراضات سراسری ایران در روز سیزدهم، همزمان با قطع گسترده اینترنت، در حالی
ادامه یافت که بنا بر گزارشهای هرانا، طی ۱۳ روز گذشته دستکم ۶۵ نفر جان خود را از دست دادهاند، بازداشت ۲٬۳۱۱ نفر محرز شده است و اعتراضات در ۵۱۲ نقطه از ۱۸۰ شهر و تمام ۳۱ استان کشور ثبت شده است؛ در این روز، با وجود
محدودیت شدید جریان اطلاعات، گزارشها از تداوم تجمعات شبانه، تشدید برخوردهای
امنیتی و افزایش تهدیدهای قضایی علیه معترضان حکایت داشت.
به گزارش خبرگزاری
هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضات سراسری ایران در روز
سیزدهم (جمعه) در حالی ادامه یافت که خاموشی گسترده اینترنت، مسیر انتشار خبر و
راستیآزمایی رخدادها را بهشدت محدود کرد. با این وجود، مجموعهای از گزارشات
ارسالی شهروندان و گزارشهای رسانهای از ادامه تجمعات شبانه در تهران و چندین شهر
بزرگ و کوچک حکایت داشت؛ همزمان، برخوردهای امنیتی از جمله گزارشهایی از
تیراندازی، استفاده از گاز اشکآور و گلولههای ساچمهای و نیز تهدیدهای صریح
قضایی علیه معترضان تشدید شد. برخی نشانهها از اختلال در پروازهای خارجی یا
بازگشت پروازها و هشدارهای رسمی دولتهای خارجی درباره سفر به ایران منتشر شد.
زمینههای
اعتراضات
در روز سیزدهم، زمینههای
محرک اعتراضات همچنان ترکیبی از نارضایتی سیاسی–حکمرانی و فشارهای اقتصادی بود. در
گزارشهای میدانی و روایتهای منتشرشده، بهطور خاص بر موارد زیر تاکید شده است:
·
بحران معیشتی و سقوط ارزش پول ملی: در برخی
روایتها به شکل مشخص از فشار اقتصادی و دشواری تامین نیازهای روزمره یاد شده و در
سطح اعتراضات نیز، پیوند خوردن اعتراض خیابانی با نارضایتی معیشتی برجسته است.
·
تداوم الگوی شبانه اعتراض: فراخوانها برای حضور
و شعاردهی شبانه (از جمله از داخل محلهها و پشتبامها) همچنان بهعنوان یک روش
کمهزینهتر برای مشارکت، در چند شهر بازتاب داشت.
·
افزایش هزینه امنیتی و قضایی برای مشارکت:
تهدیدهای رسمی درباره بازداشت، “شناسایی در منازل”، و نیز طرح اتهامات سنگین
قضایی، بهعنوان ابزار بازدارندگی و ارعاب، در همان روز پررنگتر شد.
گستره
جغرافیایی و نقاط کانونی اعتراض
گزارشهای دریافتی از
تهران نشان میدهد الگوی اعتراض در روز سیزدهم، محلهمحور و پراکنده اما پرتراکم
بوده است. الگوی غالب روز سیزدهم در تهران، «تجمع و شعاردهی محلهای»، «گزارشهای
پراکنده از تیراندازی و فضای امنیتی»، و «اقدامات نمادین (مانند آتشزدن بنر و
بیلبورد)» بود. از جمله محله هایی که شاهد اعتراضات در روز سیزدهم در تهران بودند
میتوان به محله های چیتگر، مشیریه، پونک، اشرفی اصفهانی، قیطریه، بلوار
فردوس غرب و تهرانسر، شهرک راهآهن، خیابان مقدس اردبیلی اشاره کرد.
علاوه بر تهران گزارشات
دریافتی اعتراضات در شهرهای مشهد، تبریز، شیراز، ابهر، زاهدان و کرج را نیز نشان
می دهد.
بر اساس گزارشات
گردآوری شده تا روز سیزدهم اعتراضات، ۵۱۲ نقطه کشور در ۱۸۰ شهر از تمام ۳۱ استان کشور شاهد اعتراض بوده اند. ۳۵ دانشگاه نیز در این اعتراضات حضور داشته اند.
کشتهشدگان
و قربانیان اعتراضات
هر چند در روز سیزدهم،
بهدلیل قطع ارتباطات و نبود دسترسی مستقل، آمار دقیق تلفات قابل تثبیت نیست؛ با
این حال، گزارشات تایید شده هرانا مجموع تلفات ۱۳ روز اخیر را به شرح زیر ارزیابی می کند:
·
جمع کل کشتهشدگان: ۶۵ نفر
o
شهروندان معترض: ۵۰ نفر
o
کودک و نوجوان (زیر ۱۸ سال): ۷ نفر از ۵۰ نفر
o
نیروهای انتظامی–امنیتی: ۱۴ نفر
o
غیرنظامی وابسته به حکومت: ۱ نفر
از مجموع جان باختگان
چهار استان چهارمحال و بختیاری، ایلام، کرمانشاه و فارس با مجموع ۳۸ جان باخته در صدر تلفات اعتراضات قرار دارند.
کماکان آمار و اطلاعات دیگری از جان باختگان احتمالی اعتراضات توسط هرانا در دست
بررسی است.
همزمان رئیس کل
دادگستری خراسان شمالی اعلام کرد دادستان اسفراین به همراه شماری از نیروهای
انتظامی-امنیتی در این شهرستان کشته شدهاند. طبق روایت رسمی، “کانکس محل حضور”
آنان به آتش کشیده شده و “اجازه امدادرسانی” داده نشده است.
در کنار کشتهشدگان،
گزارشهای متعددی از زخمیشدن شهروندان در جریان برخوردهای خیابانی و عملیاتهای
امنیتی منتشر شده است؛ هرچند بهدلیل محدودیت دسترسی به اطلاعات میدانی و اخلالهای
ارتباطی، آمار دقیق مصدومان همچنان در حال تکمیل است.
بازداشتها
و تشدید برخوردهای امنیتی
روند
بازداشتها
بر اساس دادههای
تجمیعی ثبتشده، تا پایان روز سیزدهم اعتراضات دستکم ۲٬۳۱۱ مورد بازداشت احراز یا گزارش شده است. از این
میزان، ۶۲۴ مورد بازداشت فردی و ۱٬۶۸۷ مورد بازداشت گروهی ثبت شده که نشاندهنده غلبه
الگوی بازداشتهای گسترده و میدانی در جریان برخوردهای امنیتی است.
توزیع زمانی بازداشتها
حاکی از آن است که از روز هفتم به بعد با جهش معناداری در تعداد بازداشتها مواجه
بودهایم. بیشترین تعداد بازداشت روزانه به روز دهم اعتراضات و پس از آن به روز
هفتم و روز هشتم مربوط میشود؛ الگویی که با تشدید حضور امنیتی و همزمانی
با گسترش اعتصابها و تجمعات شبانه قابل تطبیق است.
در میان بازداشتشدگان،
دستکم ۱۶۷ کودک، نوجوان و دانشآموز و ۴۸ دانشجو ثبت شدهاند که نشاندهنده گسترش دامنه
برخوردها به گروههای سنی و اجتماعی مختلف است. همچنین ۵۰ مورد اعتراف اجباری در بازه اعتراضات گزارش شده
که بهعنوان بخشی از ابزارهای فشار امنیتی و رسانهای ارزیابی میشود.
قطعی اینترنت در ایران
بر سرعت راستی آزمایی، جمع آوری اطلاعات و احراز هویت بازداشت شدگان تاثیر جدی
گذاشته است. به طوری که امروز فقط هویت ۳۴ بازداشت شده جدید توسط هرانا احراز شد که کاهش چشمگیری نسبت به
روزهای قبل نشان می دهد.
تهدیدهای
قضایی و امنیتی
همزمان با افزایش
بازداشتها، مواضع رسمی قضایی و امنیتی با ادبیاتی صریحتر دنبال شد. دادستان
عمومی و انقلاب تهران اعلام کرد افرادی که به گفته او اقدام به «تخریب و آتشزدن
اموال عمومی و خصوصی» کردهاند، مشمول اتهام محاربه هستند و با آنان «قاطعانه»
برخورد خواهد شد. وی در توضیح این موضع به رخدادهایی از شب گذشته در تهران، از
جمله آتشزدن آمبولانس، اتوبوس و یک مسجد اشاره کرد و بر «عدم مماشات» تأکید داشت.
در همین چارچوب، رئیس
قوه قضائیه نیز هشدار داد مجازات عناصر موسوم به «آشوبگر» بهصورت حداکثری و بدون
ارفاق اعمال خواهد شد؛ موضعی که در امتداد افزایش هزینه مشارکت در اعتراضات
ارزیابی میشود.
در حوزه ارتباطات،
وزارت ارتباطات با صدور اطلاعیهای اعلام کرد که قطع اینترنت تصمیم مراجع امنیتی
ذیصلاح بوده و آن را به «شرایط پیشآمده» مرتبط دانست. این موضعگیری در حالی
صورت گرفت که همزمان گزارشهای متعددی از خاموشی گسترده اینترنت در سطح کشور
منتشر شده بود.
در کنار این مواضع
رسمی، گزارشهایی نیز منتشر شد که حاکی از هشدارهای پلیسی و امنیتی درباره
شناسایی، تذکر و بازداشت شعاردهندگان در منازل است؛ روایتی که نشاندهنده انتقال
بخشی از فشار امنیتی از خیابان به حوزههای خصوصی و غیرمیدانی است.
دانشگاهها
و نقش دانشجویان
بر اساس دادههای
تجمیعی، ۳۵ دانشگاه در جریان اعتراضات دوازده روز گذشته
شاهد کنش اعتراضی بودهاند و ۴۷ تجمع دانشجویی در محیطهای دانشگاهی ثبت شده است. توزیع زمانی این
تجمعات نشان میدهد اوج اعتراضات دانشگاهی در روزهای سوم، یازدهم و دهم رخ داده
است.
با این حال، در روز
سیزدهم گزارشی از برگزاری تجمع جدید در دانشگاهها ثبت نشد؛ امری که میتواند در
پی تشدید فشارهای امنیتی و سیاستهای کنترلی در فضای آموزش عالی ارزیابی شود.
در همین چارچوب، الگوی
کنترل دانشگاهها از طریق تعویق، مجازیسازی و اعمال محدودیتهای فیزیکی برجستهتر
شد. نمونه شاخص این روند، خوابگاه دختران دانشگاه خوارزمی (واحد حصارک کرج) است که
بنا بر گزارشات منتشرشده، دستور تخلیه فوری دریافت کردهاند. در روایتهای
دانشجویی، این اقدام به نگرانی مدیریت دانشگاه از گسترش اعتراضات در محیط دانشگاه
نسبت داده شده است.
شیوههای
اعتراض و شعارها
در روز سیزدهم، شیوههای
کنش اعتراضی همچنان متنوع و چندلایه باقی ماند. تجمعات خیابانی و حضور اعتراضی در محلهها،
بهویژه در ساعات شب، در کنار اعتصاب و تعطیلی بازار در شماری از شهرها، از مهمترین
اشکال بروز اعتراض بود. این الگو نشان میدهد اعتراضات صرفاً به یک قالب ثابت
محدود نشده و در شرایط فشار امنیتی، به اشکال کمهزینهتر و غیرمتمرکز بازتولید
شده است.
در سطح میدانی، گزارشها
از حضورهای محلهای، بوق ممتد خودروها، بستهشدن مقطعی مسیرها و نیز کنشهای
نمادین حکایت دارد.
همزمان، گزارشهایی از
استفاده نیروهای امنیتی از گاز اشکآور و در برخی نقاط شنیدهشدن صدای تیراندازی
منتشر شد که نشاندهنده تداوم فشار میدانی بر تجمعهاست.
احضارها
و فشارهای امنیتی خارج از خیابان
در کنار برخوردهای
خیابانی، دادهها و گزارشهای روز سیزدهم از گسترش فشارهای امنیتی خارج از خیابان
حکایت دارد. تهدیدهای علنی درباره شناسایی و برخورد با شعاردهندگان در منازل،
افزایش روایتها درباره بازداشت فعالان—بهویژه در مناطق حساس—و هشدارهای قضایی
درباره برخورد سنگین، همگی بیانگر تلاش برای مهار اعتراضات از طریق کنترل اجتماعی،
روانی و قضایی است.
در حوزه صنفی، گزارش
شده است که تماسهایی با کاسبان برای وادار کردن آنان به بازگشایی مغازهها برقرار
شده و همزمان پروندهسازی قضایی برای برخی چهرهها و واحدهای صنفی به اتهام
همراهی مستقیم یا غیرمستقیم با فراخوانها در دستور کار قرار گرفته است.
اخلال
در اینترنت و محدودیتهای ارتباطی
خاموشی ارتباطی یکی از
محورهای اصلی روز سیزدهم بود. اینترنت از شامگاه قبل بهصورت گسترده قطع شد و بنا
بر دادههای فنی، سطح اتصال به اینترنت به حدود یک درصد وضعیت معمول رسید؛ وضعیتی
که از سوی نهادهای رصد اینترنت بهعنوان مصداق نقض حقوق بنیادین و ابزاری برای
پنهانسازی خشونت توصیف شده است.
نتبلاکس نیز این وضعیت
را بهعنوان قطع گسترده اینترنت تأیید کرده است.
در مقابل، وزارت
ارتباطات اعلام کرد تصمیم قطع اینترنت ماهیت امنیتی داشته و وعده پیگیری برای
ازسرگیری خدمات را داد. همزمان گزارشهایی از اختلال شدید یا قطع کامل آنتن تلفن
همراه در شهرهایی مانند کرج، خرمآباد، نیشابور و بیجار منتشر شد که پوشش میدانی و
گردش اطلاعات را بیش از پیش محدود کرده است.
واکنشها
۱ واکنشهای داخلی (حکومتی(
در واکنش به تداوم
اعتراضات و گسترش اعتصابها و تجمعات شبانه، مجموعهای از مواضع رسمی از سوی
مقامات حکومتی، نهادهای امنیتی و دستگاه قضایی منتشر شد که محور مشترک بخش قابلتوجهی
از آنها چارچوبسازی امنیتی اعتراضات و تأکید بر برخورد قاطع بود.
علی خامنهای با هشدار
نسبت به آنچه «تخریبگری» خوانده شد، اعلام کرد جمهوری اسلامی در برابر این
اقدامات «کوتاه نخواهد آمد» و بر لزوم مقابله با آنها تأکید کرد. این موضعگیری
در امتداد تلاش برای تفکیک رسمی میان «اعتراض» و «تخریب» و مشروعیتبخشی به
برخوردهای امنیتی ارزیابی میشود.
در سطح دیپلماتیک، عباس
عراقچی احتمال هرگونه دخالت نظامی خارجی در تحولات ایران را بعید دانست و آن را
«تجربهای شکستخورده» توصیف کرد. همزمان، وزارت امور خارجه ایران حمایت و مواضع
مقامات آمریکایی و برخی کشورهای غربی را «مداخلهجویانه» دانسته و اعتراضات را در
چارچوب «امور داخلی» ایران صورتبندی کرده است.
در حوزه قضایی–امنیتی،
دستگاه قضایی و نهادهای انتظامی بار دیگر بر برخورد شدید، بازدارنده و بدون اغماض
با معترضان تأکید کردند. این مواضع با اعلام تشکیل پرونده برای برخی افراد و نیز
رصد فضای مجازی و فعالیتهای صنفی و اقتصادی همراه بوده است.
۲) واکنشهای داخلی (غیرحکومتی، مدنی و اجتماعی)
در مقابل روایت رسمی،
شماری از چهرههای مذهبی، مدنی، فرهنگی، هنری و ورزشی با انتشار پیامها و بیانیههایی
نسبت به سرکوب اعتراضات واکنش نشان دادند.
مولوی عبدالحمید
اعتراضات را «خیزش ملت برای تغییرات بزرگ» توصیف کرد و ضمن تأکید بر حق اعتراض
مسالمتآمیز، از معترضان خواست از تخریب و خشونت پرهیز کنند. او همزمان نیروهای
امنیتی را به ایستادن در کنار مردم و خودداری از سرکوب فراخواند.
در حوزه فرهنگ و هنر، ۱۸۴ سینماگر ایرانی با انتشار بیانیهای مشترک،
سرکوب اعتراضات را محکوم کرده و شلیک به مردم بیسلاح را «جنایت علیه حق حیات»
دانستند. همچنین خانه سینما در بیانیهای اعلام کرد که مردم در نبود مجاری مؤثر
برای بیان اعتراض، «جز خیابان راهی ندارند» و خشونت علیه معترضان را غیرمشروع
توصیف کرد.
در میان چهرههای
دانشگاهی و اجتماعی، اظهارات و یادداشتهایی با محوریت بحران حکمرانی، ضرورت گفتوگو
با مردم، و آزادی بازداشتشدگان منتشر شد. برخی فعالان مدنی نیز با اشاره به
بازداشت کودکان، نوجوانان و دانشآموزان، خواستار توقف برخوردهای امنیتی با گروههای
آسیبپذیر شدند.
در حوزه ورزش و هنرهای
نمایشی، چهرههایی چون وریا غفوری، علیرضا فغانی و شماری دیگر با پیامها یا
اقدامات نمادین همبستگی خود را با معترضان اعلام کردند. همچنین مواضع انتقادی برخی
چهرههای شناختهشده، با واکنش و حملات رسانههای نزدیک به حاکمیت مواجه شد.
۳) واکنشهای خارجی و بینالمللی
در سطح بینالمللی،
تداوم اعتراضات و گزارشهای مربوط به سرکوب، بازتاب گستردهای داشت. رهبران
فرانسه، آلمان و بریتانیا در بیانیهای مشترک، کشتار معترضان را محکوم کرده و
خواستار خودداری از خشونت و احترام به آزادی بیان و حق تجمع شدند.
کمیسر عالی حقوق بشر
سازمان ملل متحد خواستار انجام تحقیقات «مستقل، شفاف و بیطرفانه» درباره کشتهشدگان
شد و نسبت به قطع اینترنت و محدودسازی دسترسی به اطلاعات ابراز نگرانی کرد.
در اروپا، رئیس پارلمان
اروپا و شماری از نمایندگان این نهاد با انتشار پیامهایی حمایتی، بر همبستگی با
معترضان و ضرورت جلوگیری از سرکوب تأکید کردند. برخی مقامات اروپایی نیز قطع
اینترنت را اقدامی در جهت پنهانسازی خشونت ارزیابی کردند.
دونالد ترامپ نیز در
چند نوبت درباره احتمال واکنش سخت در صورت کشتار معترضان سخن گفت و مدعی شد بخشی
از کشتهها ناشی از ازدحام بوده است.
بازداشت
شدگان
بازداشتهای فردی با احراز هویت
..
۱- بازداشتهای گروهی یا بدون احراز هویت
۱- ۷ شهروند – شهر محل بازداشت: استان لرستان – محل
نگهداری: نامشخص – آخرین وضعیت: بازداشت – منبع: صداوسیما
۲- ۴ شهروند – شهر محل بازداشت: همدان (استان همدان)
– محل نگهداری: نامشخص – آخرین وضعیت: بازداشت – منبع: باشگاه خبرنگاران جوان –
نکته قابل توجه: اعترافات اجباری
۳- ۱ شهروند – شهر محل بازداشت: همدان (استان همدان)
– محل نگهداری: نامشخص – آخرین وضعیت: بازداشت – منبع: باشگاه خبرنگاران جوان –
نکته قابل توجه: زیر ۱۸ سال، اعترافات اجباری
در
نهایت
۱) اعتراضات روز سیزدهم همزمان سه ویژگی پررنگ
داشت: پراکندهبودن محلهای (خصوصاً در تهران)، شدت خشونت در برخی نقاط (مثل فردیس
و زاهدان)
۲) قطع اینترنت بهعنوان یک ابزار مرکزی کنترل و
پنهانسازی، عملاً راستیآزمایی و دسترسی به اطلاعات را مختل کرد و در عین حال،
انتشار محدود برخی ویدیوها از مسیرهای جایگزین ادامه یافت.
۳) دستگاه قضایی و امنیتی با تاکید بر اتهامات
سنگین و بازداشت و شناسایی تلاش کرد هزینه مشارکت را بالا ببرد، اما همزمان نشانههایی
از تداوم بسیج اجتماعی (از خیابان تا بازار) قابل مشاهده است.
۴) همزمان با تحولات داخلی، فشار و واکنش بینالمللی
(از بیانیههای اروپایی تا درخواست تحقیق سازمان ملل) شدت گرفت و موضوع ایران بهعنوان
یک بحران امنیت انسانی و حکمرانی، برجستهتر شد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر