مساله تجاوز امپریالیسم آمریکا و دولت صهیونیستی اسرائیل به ایران و چگونگی موضع در برابر حکومت ولایت فقیه(2)

 

مساله ی تبعیت
نخستین نکته ای که می توان در مورد آن صحبت کرد همان وضع تضادهایی است که به رده ی دوم می روند. صحبت این است که تبعیت این ها از تضاد عمده چه نقشی در رابطه میان خود آنها خواهد داشت؟ برای نمونه زمانی که مبارزه علیه تجاوز امپریالیستی نقش عمده را بیابد رابطه بین طبقه ی کارگر و دیگر طبقات خلقی از یک سو و حکومت مرتجع ولایت فقیه چگونه خواهد بود؟
آیا تضاد میان آنها، گیریم برای مرحله ای، از بین خواهد رفت و یک وحدت بین آنها با یکی از طرفین تضاد عمده به وجود خواهد آمد و یا این تضاد با وجود موجودیت، کم اهمیت خواهد شد؟
برای پاسخ به این پرسش ها نیاز به روشن کردن معنای تبعیت است.
تبعیت به این معناست که مبارزه ی میان دیگر تضادها از تضاد عمده و چگونگی ماهیت آن و الزاماتی که به وجود می آورد پیروی می کنند و نه لزوما این که هر گاه تضادی عمده شود باید وجهی که یک سر تضاد غیرعمده شده ی کنونی است( در اینجا طبقه ی کارگر و خلق در تضاد میان خلق و حکومت ولایت فقیه) به یکی از دو جهت تضاد عمده بپیوندند و با آن متحد شود، بلکه به این معناست که رشد و گسترش این تضاد اخیر تابع رشد و گسترش تضاد عمده است.
می توان پرسید که اگر در سطح جهانی تضاد بین دو نیروی ارتجاعی امپریالیستی عمده شود( برای نمونه در جنگ جهانی اول و دوم که اگر نگوییم تمامی کشورهای درگیر، بلکه حداقل همان ها که درگیر بودند) آیا باید طبقه ی کارگر کشورهای امپریالیستی در آن کشورها به یکی از دو جهت بپیوندند و از یکی از دو جهت پیروی کنند؟
 می دانیم که در چنین دورانی در حالی که تضاد عمده تضادی ارتجاعی است سیاست کمونیست ها نه پشتیبانی و یا اتحاد با یکی از دو جهت بلکه جنگ علیه هر دو جهت و در پیش گرفتن سیاست شکست طلبی امپریالیسم و بورژوازی خودی و سر دادن شعار تبدیل جنگ امپریالیستی به جنگ داخلی است.  بر مبنای چنین سیاستی کمونیست های هر کشور باید درگیر مبارزه علیه امپریالیسم خودی و تبدیل جنگ ارتجاعی به جنگ داخلی انقلابی شوند. تجلی این مساله در کشور خودی به معنای عدم پشتیبانی از بورژوازی خودی و تبدیل جنگ وی برای غارتگری به جنگ برای سرنگونی خود وی است. این امر تمامی طبقاتی را که بورژوازی خودی زیر استثمار و ستم قرار داده است به همراه طبقاتی که مخالف جنگ امپریالیستی هستند و یا حداقل آن را در حال حاضر مفید به حال کشور نمی دانند( برای نمونه بخش هایی از بورژوازی لیبرال) می تواند به اتحاد تشویق کند و در صورت وجود تمامی شرایط لازم امر«اختلاف» بین طبقات داخلی به «اتحاد» علیه بورژوازی خودی تبدیل شود.
مساله ی اتحاد
در اینجا مساله ی دومی هم به میان می آید و آن خود مساله ی «اتحاد» است.
پرسش  این است که آیا اتحاد میان نیروهای طبقات گوناگون در هر شرایطی ممکن است؟
روشن است که پاسخ خیر است. 
«اتحاد» نخست به معنای حذف مبارزه نیست زیرا ما از تضادهایی صحبت می کنیم که از تضاد عمده تبعیت می کنند و نه از اتحاد مطلق. وحدت طبقه ی کارگر و یا حزب کمونیست با خودش نیز حاوی مبارزه ی درونی( وحدت- تضاد و مبارزه- وحدت) است، چه برسد به اتحادش با طبقات دیگر. پس اتحاد طبقه ی کارگر با هر طبقه ی دیگر مفروضی همراه مبارزه اش است، گیریم که گاه این و گاه دیگری جهت عمده گردند.
دوما اتحاد خودش درجه دارد و روشن است که مثلا آن درجه اتحادی که میان طبقه ی کارگر و توده های دهقانی و یا کشاورزان فقیر و به طور کلی خرده بورژوازی تهیدست می تواند وجود داشته باشد میان طبقه ی کارگر و کشاورزان مرفه و ثروتمند و خرده بورژوازی میانی و مرفه نمی تواند به وجود آید، و طبعا درجه ی آن کمتر است. و از این بیشتر این اتحاد میان طبقه ی کارگر و سرمایه داران مخالف جنگ( همان جنگ امپریالیستی را در نظر گیریم) در چنین شرایطی به درجه ی اتحاد میان طبقه ی کارگر و نیروهای خرده بورژوازی میانی و مرفه نمی تواند استحکام داشته باشد. و بالاخره می توان اتحاد با نیروهای ارتجاعی مخالف جنگ را به میان آورد. در چنین حالتی اتحاد به درجاتی می تواند وجود داشته باشد( بسته به شرایط واقعی و موقعیت آن لایه ها) و نیز می تواند به وجود نیاید و صرفا مبارزه با توجه به این که علیه دشمن عمده در آن شرایط یعنی علیه بورژوازی حاکم امپریالیسم است علیه آنها کاهش یابد و یا به گونه ای فرعی شود و در عین حال از هر اقدام مثبت آنها علیه بورژوازی امپریالیست حاکم پشتیبانی مشروط صورت گیرد. و بالاخره مبارزه می تواند بیشتر به صورت مطرود و منزوی و منفعل کردن آنها باشد.
در برخی مواقع نیز به آنجا می انجامد که صرفا باید از تضادها استفاده کرد و یا میان آنها مانور داد و نه اینکه لزوما اتحادی با یک نیروی ارتجاعی که در آن شرایط دشمن عمده ی طبقه ی کارگر نیست و یا بورژوازی امپریالیستی برقرار کرد آن هم به ویژه در جایی که این چنین بورژوایی خواهان نابودی اتحاد خلق و خودش یک پا دشمن باشد. اصل چنان که مائو فرموله کرد این است: مشت های خود را به هر سو پراکنده نکنید بلکه عمدتا متوجه یک جهت سازید. یا مشت های خود را به دو سو نپرانید بلکه عمدتا به یک سو متوجه کنید. این همان معنای تضاد عمده است که در شکل عملی خود طرح شده است.
حال به شرایط ایران بپردازیم.
شرایط امروز ایران
در حال حاضر مردم ما با وضعیت نامساعدی روبرو هستند. از یک سو در داخل یک حکومت هیولایی حدودا پنجاه سال بر آنها حاکم بوده است. این حکومت به معنای واقعی مستقل نیست،  یعنی نه  نماینده ی سرمایه داران ملی ایران است و نه اینکه ارتجاعی مستقل است، بلکه از یک سو طبقه ی حاکم طبقه ی سرمایه داران بوروکراتیک - کمپرادور است( در شکل و هیئت سران نظامی پاسدار و تمامی آخوندهای صاحب موقعیت سیاسی و اقتصادی و یا فرهنگی در حکومت) که شکل ایدئولوژیک - فرهنگی مذهبی( حکومت ولایت فقیه و اسلامی) و تا حدود زیادی حقوقی و سیاسی قرون وسطایی دارد و از سوی دیگر بیشتر وابسته و یا متکی به امپریالیسم روسیه و نیز دولت مرتجع چین است و این دو کشور از یک سو با قراردادهای اقتصادی- سیاسی و امنیتی مردم را می چاپند و از سوی دیگر گاه و نه همیشه از حکومت در تضادهاشان با امپریالیسم آمریکا و دولت های امپریالیستی اروپای غربی پشتیبانی( و بیشتر پشتیبانی های حرفی و یا قطعنامه ای و از این گونه ها و نه عملی و نظامی)، و از آن به نفع موقعیت خویش در برابر امپریالیسم آمریکا و دیگر امپریالیست های اروپای غربی استفاده می کنند. این حکومت دشمن شماره  یک مردم کشور خودش است و از هر نظر اقتصادی و سیاسی و تمامی جهات فرهنگی( حقوقی، هنری، علمی و فلسفی و آداب و آیین ها و سنت ها و نیز محیط زیست) به طبقه ی کارگر و خلق کشور خویش ستم می کند.  این حکومت پیش از تجاوز امپریالیستی به ایران بیش از چهل هزار نفر را کشته، بسیاری را کور و ناقص و بازداشت و شکنجه و زندان کرده و مشغول کشتار هر روزه ی مبارزان است.
چند نکته درباره این بخش برای رفع برخی سوء تفاهم ها:
یک -  تکرار می کنیم که حکومت کنونی نماینده ی سرمایه داران ملی ایران نیست.  باندها و جناح های اصول گرا از راست و معتدل و حتی در دهه ی نخست انقلاب، جناحی که بعدا در دهه ی هفتاد نام «دوم خردادی» و «اصلاح طلب» به خود گرفت همه در حذف تمامی نماینده گان سیاسی سرمایه داران ملی از بنی صدر و بازرگان و سحابی و سامی و فروهر( که برخی از آنها مانند سامی و فروهر – و سحابی نیز به گونه ای - ترور شدند) و غیره و همچنین تاراندن احزاب و سازمان هاشان نقش داشتند.
دو - در عین حال این حکومت به هیچ تولید پایه ای مستقل ملی اجازه ی رشد و پویایی نداده است. اگر هم در جایی در عرصه ی اقتصادی تولیدی وجود داشته که به مدد نیروهای متخصص و مواد و تکنولوژی و صنایع داخلی پا گرفته این عمدتا در عرصه هایی بوده که می بایست از بقای حکومت سرمایه داران غارتگر ولایت فقیه دفاع کند و بنابراین بیشتر تولید سلاح هایی مانند پهپاد و موشک و سایت های اتمی بوده است. تازه این گونه تولیدات هم از مونتاژ بی نصیب نمانده است و در بخش های مهم آنها که نیاز به تکنولوژی پیچیده تری داشته است از ساخته های کشورهای امپریالیستی غربی ( آمریکا و آلمان و انگلستان و یا کشورهایی مانند چین و کره شمالی و غیره) استفاده شده است و بنابراین به آن تولید داخلی نمی توان گفت.
سه - در برخی از موارد نیز همواره امکانات داخلی برای رشد وجود داشته و این مختص این حکومت و افتخاری برای آن نیست که مثلا در برخی از عرصه های «علمی و صنعتی و نظامی و آموزشی و بهداشت و درمان» بتواند محصولاتی از آن خود بسازد و «استقلال»ی در برخی از این موارد داشته باشد. اگر حکومت استبداد سلطنتی گذشته هم می بود این گونه تولیدات را( تا جایی که به تولید سرمایه داران ملی که به هر حال همواره در حاشیه وجود دارند ربطی نداشته باشند) می توانست انجام دهد و در این زمینه ها و به طور محدود و بسته می توانست «استقلال بالایی» داشته باشد. از این رو همان قدر که با برخی تولیدات علمی و صنعتی و غیره می توان گفت که حکومت ارتجاعی شاه مثلا حکومتی مستقل بود می توان حکومتی مانند ولایت فقیه را نیز حکومت ارتجاعی مستقل به شمار آورد. ماهیت و اساس این  گونه وابستگی( یا کمپرادوریسم) وابستگی به تقسیم امپریالیستی کار در سطح جهانی، فروش نفت و فراورده های نفتی است که عموما 90 درصد صادرات ایران را تشکیل داده است.
چهار - در عین حال سرمایه گذاری در امور نظامی و ساختن موشک و پهپاد نیز به معنای مستقل شدن و روی پای خود ایستادن نیست. آن هم در حالی که این موشک ها و پهپادها صادرات اصلی حکومت ولایت فقیه و اگر آن را سیاست اقتصادی درستی پنداریم که این گونه نیست، در خدمت رشد تولید ملی و رفاه نسبی مردم نبوده و مفت و مجانی( البته در قبال خدمت به بقای حکومت اسلامی) به گروه هایی مانند حزب الله و دیگر نیابتی ها و یا بسیار ارزان به روسیه داده شده و می شود. در واقع هدف اصلی تمامی تولیداتی این چنین دفاع از بقای حکومت ولایت فقیه و نیز انتقال جنگ ها به خارج از ایران و همچنین اهداف جاه طلبانه ی برقراری «امپراطوری شیعه یا اسلامی» بوده است.
پنج - از سوی دیگر مردم ایران و در صدر آنها کارگران و کشاورزان و تهیدستان و حقوق بگیران فقیر نه تنها از این « پیشرفت های ملی» و «استقلال بالا» به هیچ وجه برخوردار نشده اند بلکه برعکس تحریم ها و دیگر تقابل هایی که از سوی امپریالیست ها با این حکومت مرتجع صورت گرفته و ضررهای آن برای حکومت این مرتجعان غارتگر، روی سر آنها خالی شده است. در واقع طبقه ی سرمایه دار بوروکراتیک - نظامی کمپرادور حاکم، تمامی ثروت کشور را برای خود و بقای خود و نیابتی هایش  خرج کرده است و توده های مردم را به بدترین شرایطی که تا حال ممکن بوده انداخته است.
 تجاوز امپریالیستی به ایران
حال تجاوز امپریالیسم آمریکا و دولت صهیونیستی اسرائیل به ایران را مرور می کنیم.
بر مبنای آنچه از مائو آمد می توان اشاره ی وی را برجسته کرد:
«هنگامی که امپریالیسم علیه چنین کشوری به جنگ تجاوزکارانه دست می زند، طبقات مختلف آن کشور، به استثنای مشت ناچیزی خائنین به ملت، می توانند موقتاً برای جنگ ملی علیه امپریالیسم با یکدیگر متحد شوند. در چنین صورتی تضاد بین امپریالیسم و این کشور به تضاد عمده بدل می شود و تمام تضادهای موجود در میان طبقات مختلف کشور( منجمله تضاد عمده یعنی تضاد بین نظام فئودالی و توده های عظیم مردم) موقتاً به ردیف دوم می روند و جنبه تبعی به خود می گیرند.»
نکته ی مرکزی در این بخش مساله ی اتحاد طبقات گوناگون به استثنای مشتی از خائنین به ملت است. مائو می گوید این طبقات می توانند موقتا برای جنگ ملی علیه امپریالیسم متحد شوند.
روشن است که اولا منظور مائو بیشتر طبقه ی سرمایه داران ملی ست که تا حدودی حزب گومیندان نماینده ی آنهاست( زیرا در این حزب جناح های هوادار امپریالیست های آمریکایی نیز وجود داشت که خود چیانکایشک نماینده ی آنها بود) و دوما منظور مائو نفی مبارزه میان این طبقات متحد شده نیست، بلکه به این معناست که نسبت به دوری و نزدیکی طبقه ی کارگر به آنها و نسبت به شرایط به مشخص پیش آمده( در اینجا تجاوز ژاپن به چین و درجه و میزان رویارویی و مبارزه ی این طبقات با امپریالیسم ژاپن) مبارزه شدت و ضعف پیدا می کند.  
حقیقت اما در مورد حکومت ولایت فقیه این است که اولا خودش نماینده سرمایه دارانی مرتجع است؛ و دوما کم و بیش به امپریالیسم روسیه و چین وابستگی دارد، یعنی تضادش با امپریالیسم آمریکا و دیگر امپریالیست های غربی از یک سو در چارچوب وابسته گی به بلوک امپریالیسم روسیه است و از سوی دیگر در چارچوب اهداف ارتجاعی خودش در منطقه و این میان تنها انگیزه ای که به طور مطلق غایب است، انگیزه ی ملی است؛ گرچه می دانیم این مرتجعین ریاکار سالوس صفت در دوران کنونی شعارهای مذهبی شان را به شعارهای ملی تغییر داده اند و های و هوی ملی گرایی شان گوش مردم را کر کرده است!
و سوما این حکومت چه امپریالیسم حمله کند و چه حمله نکند دشمن اصلی خود را تمامی طبقات داخلی می داند و به هیچ عنوان از کشتار آنان نمی کاهد و برعکس جنگ های این چنینی را فرصتی و غنیمتی برای کشتارهای بیشتر داخلی می بیند. چنانکه به گذشته نگاه کنیم می بینیم که از آغاز جنگ با عراق دست به کشتار داخلی زد و تمامی گروه های سیاسی مخالف را( حتی سران حزب توده که همواره قربان و صدقه اش می رفتند و شعار مشهورشان «سپاه پاسداران را به سلاح های سنگین مسلح کنید» بود!) در هم شکست و در پایان آن نیز بسیاری از زندانیان سیاسی حکم داده شده و زندان خود را طی کرده را اعدام کرد؛ و هم اکنون نیز و در این جنگ، از یک سو در حال بازداشت و زندان کردن و اعدام در همه جای ایران و به ویژه میان ملت های زیر ستم است و از سوی دیگر در حال شلیک موشک به گروه های کردی که در اقلیم عراق هستند و از آغاز جنگ های اخیر تا کنون اقدام عملی جدی ای هم علیه جمهوری اسلامی به عمل نیاورده اند.
به همراه اینها، این حکومت ذره ای دل اش برای کشور نمی سوزد. تمام ایران و محیط زیست آن را به گونه ای ویران کرده است.  به این ترتیب این حکومت عملا امکان هر گونه اتحادی و یا جبهه ی متحدی با خود را نفی کرده است. به این ترتیب در حالی که در چین بین حزب کمونیست و حزب گومیندان اتحاد و جبهه ی متحدی واقعیت یافت اما در ایران صحبت کردن از جبهه ی متحد با حکومت مرتجع ولایت فقیه سوژه ای برای «جوک» شدن است.
 در بهترین حالت اگر امکان اتحادی با این حکومت( و آن هم نه در جبهه ی متحد) موجود بود و آن هم بیشتر در صورت وجود جنبش سازمان یافته طبقه ی کارگر و رهبری آن و دیگر طبقات مردمی به وسیله ی یک حزب کمونیست قوی و دارای نفوذ توده ای، استفاده از تضادهای این حکومت و بلوک امپریالیسم روسیه با امپریالیست های غربی و مانور دادن میان آنها بود. در چنین صورتی می شد گفت که همان گونه که مائو در هنگامه ی جنگ جهانی و تجاوز امپریالیسم ژاپن به چین، از تضادهای میان امپریالیست های آمریکا و غرب با امپریالیسم ژاپن( که در بلوک آلمان و ایتالیای فاشیستی بود) استفاده کرد می شد از چنین تضادهایی و با حفظ حد و مرزها و حد نگهدارانه استفاده کرد و یا از آنها برای مانور طبقه ی کارگر استفاده کرد.

هرمز دامان

نیمه ی دوم اردیبهشت 1405

 

 

 

 

 

 

 

مساله تجاوز امپریالیسم آمریکا و دولت صهیونیستی اسرائیل به ایران و چگونگی موضع در برابر حکومت ولایت فقیه(1)

این روزها و تضاد عمده
 به نظر می رسد که پس از تجاوز امپریالیستی به ایران برای برخی از  دارودسته های «محور مقاومتی» این چکمه لیسان پاسداران و آخوندها و مرتجعین نیابتی آنها، و همچنین برای گروهی از مخالفان آمریکا و اروپای غربی و کسانی که تنها این کشورها را امپریالیستی می دانند نظریه ی تضاد عمده ی مائو«عزیز» شده است.
 آنها مستقیم و غیرمستقیم از مبنای تئوریک و تاکتیک های سیاسی ای که مائو هنگام  تجاوز امپریالیسم ژاپن به چین به میان گذاشت صحبت می کنند و به خیال خودشان آنها را با شرایط ایران منطبق کرده و بر این پایه سیاست ها و تاکتیک های اتحاد با حکومت ولایت فقیه را پیش می کشند. بر چنین مبنایی نادرست آنها می گویند چون تضاد عمده ی کنونی با  امپریالیسم آمریکا است و نه با حکومت ولایت فقیه، بنابراین باید با حکومت ولایت فقیه متحد شد و علیه آمریکا مبارزه کرد. و معنای این اتحاد نیز از نظر آنها این است که باید به زیر پرچم پاسداران و حکومت اسلامی در آمد.  
 جالب این که اینها را دسته هایی پیش می کشند که تا پیش از حمله ی تجاوز کارانه ی امپریالیسم آمریکا و اسراییل به ایران هرگز حاضر نبودند که «تضاد عمده» را با حکومت ولایت فقیه بدانند و برای سرنگونی آن مبارزه کنند. امری که نشان می دهد دسته هایی که تضاد عمده را پیش می کشند حتی اندکی در مورد آن نیندیشیده و نیز به گونه ای درست طرح اش نمی کنند و برعکس آن را در خدمت مقاصد فرصت طلبانه ی خویش پیش می کشند.  
جدا از مخالفت صد و هشتاد درجه ای جریان های «محور مقاومتی»( و کلا رویزیونیسم توده ای – اکثریتی) با مائو و همراهی های سیاسی و عملی شان با سران رویزیونیستی بعد از کودتای 1976 تنگ سیائو پینگ و آخرین آنها شی جین پینگ، شاید این یکی از دلایلی باشد که برخی از این ها از مفهوم «تضاد عمده» استفاده نکنند و از «تضاد اصلی» حرف بزنند. از نظر آنها از پس از برقراری حکومت اسلامی ولایت فقیه تا کنون یک «تضاد اصلی» وجود داشته و آن هم  با امپریالیسم آمریکا و غرب بوده و هرگز تغییر نکرده است.(1)
این میان و در مقابل این دسته ها سروکله ی افرادی پیدا می شود که مخالف مواضع این گروه ها و دسته های «محور مقاومتی» هستند و بیشتر به دارودسته ی «میانه» ها تعلق دارند. برخی از اینها نقش مخالف گروه پیش گفته را بازی می کنند و یکی از ریشه های انحرافات دسته ی «محور مقاومتی» ها را ارجاع به نظرات مائو و از نظر خودشان« رویزیونیسم مائوئیستی» می دانند و بهتر می بینند که از فرصت استفاده کرده و با تکرار مشتی دلایل بی پشتوانه ی فسیل شده به نفی مائو برخیزند. آنها می گوید اصلا تئوری مائو درباره ی تضاد به طور کلی اشتباه و انحرافی است و داستان سرایی می کنند که چگونه انحراف «رویزیونیست مائوئیستی» به روی دسته ی نخست تاثیر گذاشته و آنان را به کجراه کشیده است.
برخی از این ها هنگام شرح نظرات مائو با پیش کشیدن مفاهیمی مانند «بالا و پایین»( یعنی مثلا حضرات دارند نظر مائو را برای مخاطبان خویش شرح می دهند! و می خواهند بگویند مائو «ساده اندیش» بوده است و از پیچیده گی و ژرفای مساله ی تضاد سر در نمی آورده است!) چنان استعدادی در درک نکردن مباحث و از آن بدتر بازگویی نادرست و متقلبانه ی نظرات دشمن شان( در این جا مائو - به هر حال «رویزیونیسم مائوئی» را باید «دشمن» نامید!) از خود نشان می دهند که آدمی انگشت به دهان می ماند. برای فردی که صادق باشد یک حساب دو دو تا چار تا می گوید که باید نظرات دشمن خویش را آن گونه شرح دهی که او واقعا به آن باور داشته است و گفته و یا نوشته است و نباید نظرات دشمن را صد و هشتاد درجه مخالف با گفته و نوشته اش و بی خواندن و اندیشیدن درباره ی آنها و ساده لوحانه و متقلبانه  شرح داد.(2)
گفته های مائو در مورد تضاد عمده
« در پروسه مرکب تکامل یک پدیده تضادهای بسیاری موجودند که یکی از آنها حتماً تضاد عمده است؛ موجودیت و رشد این تضاد عمده تعیین کننده موجودیت و رشد سایر تضادهاست و یا بر آنها تأثیر می گذارد...
هنگامی که امپریالیسم علیه چنین کشوری به جنگ تجاوزکارانه دست می زند، طبقات مختلف آن کشور، به استثنای مشت ناچیزی خائنین به ملت، می توانند موقتاً برای جنگ ملی علیه امپریالیسم با یکدیگر متحد شوند. در چنین صورتی تضاد بین امپریالیسم و این کشور به تضاد عمده بدل می شود و تمام تضادهای موجود در میان طبقات مختلف کشور( منجمله تضاد عمده یعنی تضاد بین نظام فئودالی و توده های عظیم مردم) موقتاً به ردیف دوم می روند و جنبه تبعی به خود می گیرند. اوضاع چین در جریان جنگ تریاک ( ۱۸۴۰ ) و جنگ ۱۸۹۴ چین و ژاپن و جنگ ای حه توان ( ۱۹۰۰) چنین بود و در جریان جنگ کنونی چین و ژاپن نیز به همین منوال است.
ولی در حالت دیگر تضادها جای خود را عوض می کنند. چنانچه امپریالیسم برای سرکوب کشورهای نیمه مستعمره به جنگ متوسل نشود، بلکه به وسایل نرم تر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دست اندازد، طبقات حاکمه این کشورها در برابر امپریالیسم تسلیم می شوند و سپس جهت سرکوب مشترک توده های عظیم مردم بین آنان اتحادی برقرار می گردد. در چنین حالتی، توده های عظیم مردم برای مقاومت در مقابل اتحاد امپریالیسم و طبقه فئودال اکثراً به جنگ داخلی به مثابه شکل مبارزه روی می آورند، حال آنکه امپریالیسم برای کمک به ارتجاع کشورهای نیمه مستعمره در جهت سرکوب توده های مردم به جای اینکه مستقیماً اقدام به عمل کند، اغلب به شیوه های غیرمستقیم توسل می جوید ، بدینسان تضادهای داخلی بخصوص حدت می یابند. چنین وضعی در چین صفت مشخصه جنگ انقلابی ۱۹۱۱، جنگ انقلابی ۱۹۲۴ – ۱۹۲۷ و جنگ ده ساله انقلاب ارضی بعد از سال ۱۹۲۷ بود. جنگ های داخلی بین دار و دسته های مختلف ارتجاعی حاکم در کشورهای نیمه مستعمره، مانند جنگ های دیکتاتورهای نظامی چین نیز از همین مقوله اند... (3)
ولی در هر حال تردیدی نیست که در هر مرحله از تکامل یک پروسه فقط یک تضاد عمده وجود دارد که نقش رهبری کننده را ایفا می کند.
از اینجا نتیجه می شود: هر گاه پروسه ای حاوی تضادهای متعدد باشد، یکی از آنها ناگزیر تضاد عمده خواهد بود که دارای نقش رهبری کننده و تعیین کننده است، در حالی که بقیه تضادها نقش درجه دوم و تبعی خواهند داشت. لذا در مطالعه یک پروسه مرکب که حاوی دو یا چند تضاد است، باید نهایت سعی در یافتن تضاد عمده شود. به مجردی که تضاد عمده معین شد ، کلیه مسایل را می توان به آسانی حل کرد. این اسلوبی است که مارکس در تحقیق جامعه سرمایه داری به ما آموخته است. لنین و استالین نیز در مطالعه امپریالیسم و بحران عمومی سرمایه داری و همچنین در مطالعه اقتصاد اتحاد شوروی چنین اسلوبی را به ما نشان داده اند. هزاران دانشمند و پراتیسین وجود دارند که قادر به درک این اسلوب نیستند و در نتیجه، در پیچ و خم کوره راه ها حیران و سرگردان می مانند؛ آنها از یافتن حلقه عمده زنجیر ناتوان و عاجزند و از این رو است که قادر به یافتن راه حل تضادها نیستند.
هر گاه ما در مطالعه خصلت خاص تضاد از بررسی این دو حالت - تضاد عمده و تضادهای غیرعمده در یک پروسه و جهت عمده و جهت غیرعمده یک تضاد - چشم بپوشیم ، یا به عبارت دیگر چنانچه از بررسی صفت مشخصه در هر یک از این دو حالت تضاد صرف نظر کنیم، آنگاه به تجریدات دچار خواهیم شد و به هیچ وجه قادر به درک مشخص تضادها نخواهیم بود و در نتیجه نمی توانیم اسلوب صحیحی برای حل تضادها بیابیم. صفت مشخصه یا خصلت خاص این دو حالت تضاد نمودار ناموزونی نیروهای متضاد است. هیچ چیزی در جهان مطلقاً موزون رشد و تکامل نمی یابد، از این رو ما باید با تئوری رشد و تکامل موزون یا با تئوری تعادل مبارزه کنیم. به علاوه درست همین حالت مشخص تضاد و تبدیل جهات عمده و غیرعمده تضاد در پروسه تکامل به یکدیگر است که نمودار نشستن نیروی نو برجای کهنه می باشد. تحقیق و پژوهش در حالات مختلف ناموزونی تضادها و همچنین تحقیق در تضادهای عمده و غیرعمده و در جهات عمده و غیرعمده تضاد اسلوب مهمی است که بدان وسیله یک حزب انقلابی استراتژی و تاکتیک سیاسی و نظامی خود را به طور صحیح تعیین می کند؛ همه کمونیست ها باید به این کار تحقیقی توجه کافی مبذول دارند».( منتخب آثار، جلد یک، مقاله ی تضاد، ص 501- 510)
پس نکته ی نخست در مورد عمده شدن یک تضاد این است که یکی از تضادهای موجود در پدیده ی مرکب رو آمده و اهمیت پیدا کند و نقش رهبری کننده یافته و گسترش و شدت بگیرد. در چنین صورتی تضادهای دیگر به رده ی دوم اهمیت و گسترش و شدت می روند و غیره عمده شده و نقش تابع می گیرند و از چگونگی حرکت و نیازهای تضاد عمده و مبارزه ای که در آن صورت می گیرد پیروی می کنند.
 و نکته ی دوم این که موجودیت و رشد این تضاد عمده تعیین کننده موجودیت و رشد سایر تضادهاست و یا بر آنها تأثیر می گذارد. یعنی تضادهای دیگر برای تداوم حرکت و زندگی و پیشرفت خود باید تحرک خود را در چارچوب این تضاد عمده و مسائلی که طرح می کند پیش برند و نمی توانند مستقل از این تضاد پویشی مستقل و جداگانه را در آن مرحله ی معین پیش برند.
بر مبنای این نکات اصلی و در جایی که صحبت بر سر جامعه باشد می توان گفت عمده شدن یک تضاد به شرایط عینی و چگونگی تکامل مبارزه ی طبقاتی و جایگاه ویژه آن تضاد در مرحله ی تازه بستگی دارد. بنابراین در این رده بندی تضادهای رده ی دوم همه تابع آن تضاد عمده می شوند.
نمونه ی ایران
در جامعه ی سرمایه داری بوروکراتیک - کمپرادور ایران دو تضاد اساسی عبارتند از تضاد تمامی طبقات خلقی( طبقه ی کارگر، کشاورزان، تمامی لایه های خرده بورژوازی و در دوران هایی سرمایه داران ملی) و بخش ها( زنان، دانشجویان، خلق های زیر ستم، اقلیت های قومی و مذهبی و غیره) با طبقه ی سرمایه دار بوروکراتیک - کمپرادور حاکم که در شرایط کنونی ایران علیرغم جناح های جورواجور و نیز باندهای گوناگون اقتصادی، نظامی و سیاسی، و نیز اشکال ایدئولوژیکی که خود را در آن بیان می کنند، در شکل حکومت  نظامیان پاسدار و آخوندهای فئودال مسلک وجود دارد و این نظامیان و آخوندها حامی و نگهدار نظام اقتصادی و استبداد حاکم ولایت فقیه در ایران هستند.
حکومت ولایت فقیه هم شکل بروز حکومت مذهبی- قرون وسطایی در ایران و در عین حال آن شکل سیاسی - مذهبی است که تمامی باندهای سرمایه داران بوروکراتیک - کمپرادور منافع اقتصادی و سیاسی و فرهنگی خویش را از طریق آن پیش می برند. این تضاد تنها با انقلاب دموکراتیک و برقراری یک جمهوری دموکراتیک انقلابی به رهبری طبقه ی کارگر می تواند حل و فصل شود. پس یک وجه انقلاب کنونی تمامی طبقات خلق ایران وجه دموکراتیک آن است.     
از سوی دیگر این نظامیان و آخوندهای فئودال مسلک از نظر اقتصادی تابع ساخت سرمایه داری – امپریالیستی نظام حاکم بر جهان و از طریق رابطه های مشخص مالی، بانکی، سرمایه گذاری در زیرساخت ها و بنگاه ها و کارخانه های تولیدی و موسسات خدماتی، صادرات و واردات و غیره هستند. به این شکل آنها علیرغم ویژگی های مذهبی – فرهنگی و سیاسی شان ( تسلط مذهب و برقراری حکومت ولایت فقیه) و  تا حدود زیادی استقلالی که ظاهری است و بیشتر از همین شکل موجودیت ایدئولوژیک مذهبی- فرهنگی شان و اهدافی که دنبال می کند  بر می خیزد، از نظر اقتصادی تابع کارتل ها و تراست ها و کمپانی های سرمایه داری امپریالیستی هستند. خصلت اساسی بوروکراتیک- کمپرادوری حکومت ایران در وابسته بودن به تقسیم کار جهانی امپریالیستی و تولید نفت به عنوان بخش اصلی صادرات ایران است.(4)
در سوی دیگر طبقه ی کارگر و دیگر طبقات خلقی با امپریالیست ها روبرو هستند که تمامی رگ و ریشه های اساسی اقتصاد ما از این که چه چیز تولید کنیم و چه چیز صادر و چه چیز وارد کنیم و نیز در روابط مالی و بانکی در چه موقعیتی قرار گیریم را در دست دارند. و به این شکل خلق ما را زیر سلطه ی اقتصادی و ایضا سیاسی و فرهنگی خویش قرار می دهند.
باید در نظر داشت که در اینجا این مساله که حکومت کنونی از نظر اقتصادی و یا سیاسی به کدام دسته از امپریالیست ها غربی و یا شرقی وابسته است در درجه ی دوم اهمیت قرار دارد. در مورد تبعیت متقابل نیز باید اشاره کرد که کشورهای امپریالیستی از نظر اقتصادی به طور عمده تابع کشور ما نیستند بلکه کشور ما از نظر اقتصادی به طور عمده تابع آنهاست. تبعیت کشورهای امپریالیستی از اقتصاد ما تبعیتی غیرعمده است و بیشتر پیرامون صدور مواد خام یعنی نفت مورد نیاز آنها و نیز نیروی کار ارزان طبقه ی کارگر ماست( صحبت در این جا اقتصاد است و نه وضع سیاسی کشور مزبور و موقعیت جغرافیایی و دیگر مسائل) و فقدان این رابطه می تواند ضررهایی به آنها بزند. اما تبعیت اقتصاد ما از اقتصاد آنها و برنامه ها و سیاست های مالی و بانکی و صادراتی شان تبعیتی عمده است. اگر ما آنها را تحریم کنیم به دلیل مساله نفت می توانیم ضررهایی به آنها بزنیم اما اگر آنها ما را تحریم کنند می توانند ضررهای بسیار سنگینی به ما بزنند.   
در این جا تضاد با امپریالیسم به میان می آید. یعنی تضاد تمامی طبقات خلقی مورد اشاره با امپریالیسم. این وجه دیگر انقلاب خلق ماست. وجه ضد امپریالیستی بودن آن و خواست استقلال. آنچه طبقه ی کارگر و خلق می خواهد استقلال اقتصادی و سیاسی و فرهنگی است. امر استقلال در جمهوری دموکراتیک خلق و دیکتاتوری پرولتاریا و نظام سوسیالیستی امر رابطه با هیچ کشوری را و از جمله کشورهای امپریالیستی را نفی نمی کند. آنچه اساسی است این است که اولا برقراری این رابطه مشروط به شرایط معین حکومت طبقه ی کارگر، دیکتاتوری پرولتاریا است و دوما این رابطه باید بر مبنای منافع اقتصادی و سیاسی و فرهنگی طبقه ی کارگر و خلق ما و منافع اقتصادی کشور دیگر باشد. برابر باشد، تحمیلی و دیکته ای در آن نباشد و به اصطلاح برای هر دو سو بُرد- بُرد باشد. 
به این ترتیب اگر مبارزه با امپریالیسم عمده شد مبارزه با استبداد داخلی تابع آن می شود و درون آن و با توجه به نیازهای آن( برای نمونه اکنون که مبارزه علیه تجاوز امپریالیستی آمریکا و اسرائیل عمده است این مبارزه چه نیازهای سیاسی و فرهنگی و اقتصادی دارد و چگونه می توان به این نیازها پاسخ عملی داد) پیش می رود و اگر مبارزه با استبداد داخلی عمده شد تضاد با امپریالیسم  تابع رشد این تضاد می گردد و درون آن پیش می رود و بنابراین تمامی سیاست ها، تاکتیک ها و شعارها و از جمله شعارهای ضد امپریالیستی نه همچون سازی برای خود بلکه در تبعیت از این تضاد عمده نظم می یابند.

هرمز دامان

نیمه ی دوم اردیبهشت 1405

یادداشت ها

1-   جدا از این دسته ها، برخی از «مارکسی» ها نیز تئوری فلسفی «تضادعمده» را یک تاکتیک می دانستند که از سوی مائو و صرفا برای اتحاد با گومیندان در جنگ ضد ژاپنی بیان شد و ربطی به فلسفه نداشت و از این رو آن را تئوری و فلسفه نمی دانستند. برخی از اینان ساده لوحانه می گفتند مارکس چنین چیزی را در تحقیقات خود ننوشته( و در واقع رعایت نکرده) و در عمل مبارزه ی طبقاتی به کار نبرده است. به این ترتیب آنها عمق ناتوانی( و یا برعکس شارلاتانیسم خود را) خود را در فهم تئوری «تضاد عمده» بیان می کردند.

2-   نگاه کنید به پیوست همین بخش.

3-   در این بخش ما تنها همین دو نمونه را آورده ایم.

4-   البته برخی از کشورها صادرات شان بر مبنای تولیدات صنعتی است اما این تولیدات یا مونتاژند و یا( پس از انتقال کارخانه ها به کشورهای زیر سلطه) به وسیله ی انحصارها و کمپانی های بزرگ امپریالیستی و ضمن سرمایه گذاری در کشور مزبور( گاه سرمایه ی مشبترک) تولید می شوند. در این موارد برخی از کارهای ظریف اصلی و برخی قطعات کلیدی  در برخی از کالاها در کشور امپریالیستی صورت می گیرد. نمونه های آسیایی آن چین، هند، کره جنوبی و سنگاپور و ویتنام و غیره و نمونه ی برجسته ی آمریکای جنوبی آن برزیل است. 

پیوست

زمانی که فردی می نویسد «مائو درک درستی از مقولە فلسفی تضاد و مفهوم آن از دیدگاە فلسفە مارکسیستی نداشتە است. در رابطە با مقولە “تضاد” او در کنار پرولتاریا و بورژوازی چیزهای دیگری را بعنوان “اضداد” عنوان می کند کە ربطی بە مفهوم فلسفی تضاد ندارد، مانند بالا و پایین، سبک و سنگین، مرگ و زندگی، خوشبختی و بدبختی…!» این فرد نشان می دهد که چیزی از قانون تضاد و دیالکتیک نفهمیده است. زمانی که چنین افرادی از نمونه هایی مانند «بالا و پایین« و «شب و روز» و «خوشبختی و بدبختی» و ... سخن می گویند اما چشمان شان را بر آغاز مبحث تضاد وی یعنی این عبارت که« قانون تضاد ذاتی اشیاء و پدیده ها ، یا قانون وحدت اضداد، اساسی ترین قانون دیالکتیک ماتریالیستی است»( تاکید از ماست) و نیز طرح مرتب و منظم و پیوسته ی چگونگی رسوخ به قلب دیالکتیک( حرکت از خاص به عام و برعکس، تضاد عمده و جهت عمده ی تضاد، همگونی و مبارزه ی اضداد و مقام آنتاگونیسم در تضاد) و بنابراین چگونگی کاربرد دیالکتیک در فهم هر قضیه و به همراه آن نقل تمامی عبارت مهم لنین و انگلس درباره ی قانون تضاد و مثال های گوناگون از طبیعت و جامعه و فرهنگ و ذهن بشری می بندند، این افراد متقلب و ریاکار هستند! در مورد نمونه هایی مانند «بالا و پایین» که بزدلانی که خواهان وارد شدن در یک بحث جدی نیستند و می خواهند مسائل مهم را ماست مالی کنند از آن سخن می گویند باید گفت که این مثال در حالی که در درستی آن تردیدی نیست و بین «بالا» و «پایین»( در هر زمینه ای جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و...) تضادی ذاتی وجود دارد، نخست به وسیله ی هگل به همراه نمونه  هایی دیگر مانند «نور و ظلمت»، «چپ و راست» و «پدر و پسر» طرح شد و به وسیله ی لنین نیز در کتاب یادداشت های فلسفی در بخش «ذات» بازگو گردید.
 این هم عین عبارات هگل دیالکتیسین در کتاب علم منطق که امیدواریم وی نیز به نفهمیدن دیالکتیک و ساده کردن آن متهم نشود:
« هر آینه تضاد در حرکت، انگیزه ی فطری، و نظایر آن، به جای تفکر متعارفی، در بساطتت این تعینات پوشانده شود، تضاد از طرفی بلافاصله در تعینات مناسبات نشان داده می شود. پیش پا افتاده ترین نمونه ها بالا( فوق) و پایین( اسفل)، چپ و راست، پدر و پسر و الی غیر النهایه، همگی حاوی تقابل در هر جمله است. این فوق است که اسفل نیست؛ « فوق» مشخصا این است، نه اسفل بودن، و تا جایی که یک « اسفل» است فقط هست، و بر عکس، هر تعینی متضمن ضدش است. پدر، دیگری پسر است، و پسر دیگری پدر و هر کدام فقط به مثابه  این دیگری دیگری، است؛ و در عین حال یک تعیین فقط در رابطه با دیگری است؛ وجود آنها یک ادامه ی حیات جداگانه است. پدر نیز دارای هستیی از آن خود جدا از مناسبات پسر دارد؛ و اما بعد، او نه پدر به طور ساده، آدمیزاد است؛ درست همان طور که فوق و اسفل و چپ و راست هر کدام نیز بازتابی در خود است و چیزی از مناسبات شان هستند، و سپس فقط مکان هایی  به طور اعم. بنابراین اضداد تا جایی که آن طور که هستند، در همان جنبه، که سلبا به یکدیگر مرتبط اند یا یکدیگر را رفع می کنند و نسبت به یکدیگر علی السویه اند، حاوی تضادند.»( علم منطق، برگردان زیبا جبلی، انتشارات شفیعی، چاپ نخست، 1390 بخش ملاحظه ی 3،  قانون تضاد، ص 622). سخنان هگل در مورد نمونه ی  «نور و ظلمت»( یا روشنایی و تاریکی و یا روز و شب) نیز در بخش ملاحظه ی 1 در صفحه 614 همین کتاب آمده است.

 (عبارات در هلال از ماست. زیبا جبلی به جای واژه های بالا و پایین از « فوق» و «اسفل» استفاده کرده است. ما در بازگوی متن از همان واژه های بالا و پایین استفاده کرده ایم و برگردان جبلی را در قلاب گذاشته ایم).

کانون حقوق بشر ایران - روز جهانی کارگر در سایه جنگ و بحران

 

روز جهانی کارگر در سایه جنگ و بحران؛ کارگران ایران در خط مقدم فقر، بیکاری و ناامنی

اول ماه مه روز جهانی کارگر در حالی فرامی‌رسد که طبقه کارگر ایران یکی از سنگین‌ترین دوره‌های حیات خود را تجربه می‌کند؛ جنگ، رکود اقتصادی، تورم افسارگسیخته و موج بیکاری میلیون‌ها کارگر را به مرز فروپاشی معیشتی رسانده است

یازده اردیبهشت، روز جهانی کارگر
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۱ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ – در آستانه فرارسیدن روز جهانی کارگر، طبقه کارگر ایران با بحرانی چندلایه و بی‌سابقه روبه‌روست؛ بحرانی که از هم‌پوشانی جنگ، فروپاشی اقتصادی، بیکاری گسترده، ناامنی شغلی و سقوط قدرت خرید شکل گرفته است. روزی که در تقویم مبارزات اجتماعی جهان نماد همبستگی و مقاومت کارگران است، امسال برای میلیون‌ها کارگر ایرانی در شرایطی فرا می‌رسد که نه‌تنها از امنیت شغلی و معیشتی برخوردار نیستند، بلکه بقای روزمره آنان نیز با تهدیدی جدی مواجه شده است. جنگ و تبعات اقتصادی آن، فشار مضاعفی بر طبقه‌ای وارد کرده که پیش از این نیز زیر بار تورم، دستمزدهای ناکافی و فقدان حمایت‌های اجتماعی خم شده بود.

روز جهانی کارگر؛ نماد مبارزه در میانه بحرانی فراگیر

روز جهانی کارگر امسال در شرایطی فرا می‌رسد که بخش بزرگی از نیروی کار ایران در یکی از دشوارترین ادوار معاصر خود به سر می‌برد. طبقه کارگری که همواره بار اصلی تولید، صنعت، خدمات و اقتصاد کشور را بر دوش کشیده، اکنون بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای هم‌زمان اقتصادی و امنیتی قرار گرفته است.

اول ماه مه، در حافظه تاریخی جنبش کارگری جهان، روزی برای یادآوری مبارزه، همبستگی و مطالبه حقوق بنیادین کارگران است؛ اما برای کارگران ایران، این روز امسال بیش از آنکه مناسبتی برای بزرگداشت باشد، یادآور حجم سنگین فشارها، محرومیت‌ها و بحران‌هایی است که زندگی آنان را احاطه کرده است.

کارگران و زحمتکشان ایران امسال روز جهانی کارگر را در شرایطی گرامی می‌دارند که بحران اقتصادی، بیکاری گسترده و سقوط شتابان سطح معیشت، زندگی میلیون‌ها خانوار کارگری را به مرز فروپاشی کشانده است. در یک‌سال گذشته، شمار قابل توجهی از شاغلان یا کار خود را از دست داده‌اند یا با وجود اشتغال، به زیر خط فقر سقوط کرده‌اند؛ واقعیتی که نشان می‌دهد اشتغال در ایران دیگر تضمینی برای تأمین حداقل‌های زندگی نیست.

بخش مهمی از این بحران، نتیجه ساختاری است که طی دهه‌ها منابع عمومی کشور را به جای سرمایه‌گذاری در تولید، رفاه اجتماعی و اشتغال پایدار، صرف پروژه‌های پرهزینه سیاسی، نظامی و تنش‌آفرین کرده است. پیامد این سیاست‌ها، فرسایش مستمر بنیان‌های اقتصادی و انتقال بار اصلی بحران به دوش طبقات فرودست جامعه بوده است

جنگ؛ تهدید مستقیم جان کارگران

نخستین و فوری‌ترین اثر جنگ بر طبقه کارگر، تهدید مستقیم جان آنان است. کارگرانی که در کارخانه‌ها، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، معادن و مراکز تولیدی مشغول فعالیت‌اند، اکنون علاوه بر خطرات معمول محیط‌های کار ناایمن، در معرض تهدیدهای ناشی از درگیری‌های نظامی نیز قرار گرفته‌اند.

در ماه‌های اخیر گزارش‌های متعددی از کشته و زخمی شدن کارگران در نتیجه حملات به زیرساخت‌های صنعتی و اقتصادی منتشر شده است. کارخانه‌ها، تأسیسات انرژی و مراکز تولیدی که محل اشتغال هزاران کارگر بوده‌اند، در برخی مناطق به اهداف مستقیم یا غیرمستقیم درگیری‌ها تبدیل شده‌اند.

برای طبقه کارگر ایران، جنگ تنها یک مفهوم سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه خطری روزمره برای جان و معیشت است.

بیکاری میلیونی؛ بحران بازار کار در حال تشدید

هم‌زمان با تورم افسارگسیخته، بیکاری نیز ابعاد گسترده‌تری یافته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد تنها در استان خوزستان حدود یکصد هزار کارگر شغل خود را از دست داده‌اند. همچنین برآوردها حاکی از آن است که در نتیجه بحران‌های اقتصادی و جنگ، حدود سه میلیون نفر از شاغلان کشور در معرض بیکاری قرار گرفته یا کار خود را از دست داده‌اند.

این روند به‌ویژه در میان کارگران قراردادی، روزمزد و شاغلان بخش‌های غیررسمی شدیدتر بوده است؛ گروه‌هایی که معمولاً از هرگونه حمایت بیمه‌ای و امنیت شغلی نیز محروم‌اند.

یک میلیون بیکار در یک ماه؛ فروپاشی بازار کار

بر اساس آمارهای رسمی و گزارش‌های منتشرشده، تنها در یک ماه از تشدید بحران و درگیری‌ها، حدود یک میلیون نفر به‌طور مستقیم شغل خود را از دست داده‌اند. این رقم به‌تنهایی نشان‌دهنده ابعاد بی‌سابقه بحرانی است که بازار کار ایران را دربر گرفته است.

افزون بر این، اختلال در زنجیره تأمین، فلج شدن بنادر، محدودیت‌های حمل‌ونقل، قطعی‌های گسترده برق و اختلالات اینترنتی موجب شده است حدود دو میلیون نفر دیگر نیز به‌طور غیرمستقیم از چرخه اشتغال خارج شوند یا در آستانه بیکاری قرار گیرند.

به این ترتیب، در روز‌ جهانی کارگر میلیون‌ها خانواده کارگری در مدت‌زمانی کوتاه با سقوط ناگهانی درآمد و ورود به چرخه فقر مواجه شده‌اند.

روز جهانی کارگر، بیکاری در بخش نوظهور اشتغال اینترنتی

اقتصاد دیجیتال که طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین حوزه‌های اشتغال، به‌ویژه برای نسل جوان و نیروی کار تحصیل‌کرده تبدیل شده بود، اکنون در نتیجه قطعی‌های مکرر و گسترده اینترنت به‌شدت آسیب دیده است.

این بخش که سهمی ۵ تا ۶ درصدی از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص داده بود، اکنون با افت جدی فعالیت مواجه شده و هزاران نفر از شاغلان مستقیم و غیرمستقیم خود را در معرض بیکاری قرار داده است.

بسیاری از این نیروها نیز فاقد قرارداد رسمی، بیمه یا هرگونه پوشش حمایتی هستند؛ موضوعی که آنان را در برابر بحران کنونی کاملاً بی‌دفاع کرده است.

صنعت زمین‌گیر؛ توقف تولید و تعطیلی کارخانه‌ها

بخش صنعت، که حدود ۳۳ درصد اشتغال کشور را در بر می‌گیرد، یکی از اصلی‌ترین قربانیان بحران اخیر است. تخریب زیرساخت‌های صنعتی، اختلال در تأمین انرژی، کمبود مواد اولیه و توقف زنجیره تولید موجب شده بسیاری از واحدهای صنعتی فعالیت خود را متوقف یا محدود کنند.

کارگرانی که پیش‌تر نیز با دستمزدهای پایین، قراردادهای موقت و نبود امنیت شغلی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، اکنون با تعطیلی کامل محل کار خود مواجه‌اند.

برای بخش بزرگی از این کارگران، از دست رفتن شغل نه یک وقفه موقت، بلکه ورود به دوره‌ای نامعلوم از بیکاری و بی‌ثباتی است.

هم‌زمان با بحران بیکاری، تورم نیز فشار مضاعفی بر طبقه کارگر وارد کرده است. نرخ تورم که بنا بر برآوردها به حدود ۷۰ درصد رسیده، قدرت خرید خانوارهای کارگری را به‌شدت کاهش داده است.

در چنین شرایطی حتی کارگرانی که هنوز شغل خود را حفظ کرده‌اند، با بحران شدید معیشتی روبه‌رو هستند. دستمزدها فاصله‌ای فاحش با هزینه‌های واقعی زندگی پیدا کرده و بخش بزرگی از درآمد کارگران صرف تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای خوراک، مسکن و درمان می‌شود.

روز جهانی کارگر و سفره‌ای که هر سال کوچک‌تر شده است

در ۴۷ سال گذشته، قدرت خرید کارگران ایرانی به‌طور مداوم کاهش یافته و فاصله میان دستمزد و هزینه‌های واقعی زندگی هر سال بیشتر شده است. اما در سال جاری، شدت گرانی و تورم ابعادی کم‌سابقه یافته و بنا بر آمارهای رسمی، نرخ تورم به بالاترین سطح خود در دهه‌های اخیر رسیده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های داخلی، قیمت کالاهای اساسی به سطوحی رسیده که برای بخش بزرگی از جامعه عملاً دست‌نیافتنی شده است؛ از جمله گوشت، برنج و مرغ که اکنون برای بسیاری از خانوارهای کارگری به کالاهایی لوکس بدل شده‌اند. این جهش قیمتی در حالی رخ داده که دستمزدها نه‌تنها متناسب با تورم افزایش نیافته، بلکه حتی تعیین رسمی حداقل دستمزد نیز با تأخیر و ابهام همراه بوده است.

در کنار فقر و بیکاری، ناایمنی محیط‌های کار همچنان جان هزاران کارگر را می‌گیرد. بنا بر اعتراف معاون وزیر بهداشت، سالانه حدود ۱۰ هزار کارگر در ایران بر اثر حوادث ناشی از کار جان خود را از دست می‌دهند؛ آماری تکان‌دهنده که ایران را در زمره خطرناک‌ترین کشورها برای نیروی کار قرار می‌دهد.

این رقم چندین برابر آمار کشورهای صنعتی توسعه‌یافته است و نشان می‌دهد فقدان نظارت، بی‌توجهی به استانداردهای ایمنی و ترجیح سود بر جان انسان‌ها، محیط کار را برای کارگران ایرانی به فضایی پرمخاطره بدل کرده است.

خدمات و مشاغل آزاد؛ قربانیان خاموش بحران

بخش خدمات و مشاغل آزاد نیز از تبعات بحران اقتصادی و جنگ در امان نمانده است. کاهش شدید قدرت خرید مردم و افت تقاضا برای خدمات موجب تعطیلی گسترده کسب‌وکارهای کوچک و مشاغل خرد شده است.

کارگران شاغل در این حوزه‌ها که اغلب فاقد هرگونه قرارداد رسمی یا پوشش بیمه‌ای هستند، در برابر این بحران تقریباً هیچ پشتوانه‌ای ندارند و بسیاری ناچار به پذیرش مشاغل غیررسمی، موقت و کم‌درآمد شده‌اند.

روز جهانی کارگر و ضرورت همبستگی سازمان‌یافته

در چنین شرایطی، روز جهانی کارگر بار دیگر اهمیت تاریخی خود را به‌عنوان نماد همبستگی و مبارزه جمعی نشان می‌دهد. تجربه تاریخی جنبش‌های کارگری در سراسر جهان ثابت کرده است که هیچ‌یک از حقوق کارگران بدون سازمان‌یابی، همبستگی و مبارزه مستمر به دست نیامده است.

برای کارگران ایران نیز عبور از این بحران نیازمند تشکل‌یابی مستقل، همبستگی سراسری و استفاده از ابزارهای مؤثر اعتراض جمعی است.

روز جهانی کارگر، ابزارهای ضروری مقاومت کارگری

در شرایطی که فشارهای اقتصادی و اجتماعی به بالاترین سطح خود رسیده، ابزارهایی چون اعتصاب، اعتراض، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته‌اند.

بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند بدون حضور سازمان‌یافته طبقه کارگر در صحنه مطالبات اجتماعی، امکان تغییر پایدار در وضعیت اقتصادی و معیشتی کارگران فراهم نخواهد شد.

اعتصاب گسترده کامیون‌داران در خردادماه و اعتراضات کارگران نفت و گاز در عسلویه در پاییز گذشته، تنها نمونه‌هایی از تداوم این مقاومت سازمان‌یافته در برابر بی‌عدالتی ساختاری است.

این اعتراضات بیانگر آن است که طبقه کارگر ایران، با وجود سرکوب مداوم، همچنان یکی از اصلی‌ترین نیروهای اجتماعی در برابر ساختار تبعیض و نابرابری به شمار می‌رود. تجربه دهه‌های گذشته نیز نشان داده است که در ساختارهای استبدادی—چه در قالب سلطنت و چه در شکل حاکمیت دینی—حاصل کار برای کارگران چیزی جز سرکوب، محرومیت، شکاف طبقاتی و انباشت ثروت در دست اقلیتی وابسته به قدرت نبوده است.

از همین رو، بسیاری از ناظران و فعالان اجتماعی معتقدند تحقق حقوق بنیادین کارگران، از جمله دستمزد عادلانه، امنیت شغلی، حق تشکل‌یابی و کرامت انسانی، در گرو پایان دادن به ساختار استبدادی موجود و استقرار نظمی مبتنی بر حاکمیت مردم و عدالت اجتماعی است.

روز جهانی کارگر؛ روز مطالبه و مقاومت

روز جهانی کارگر امسال برای طبقه کارگر ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ بلکه بازتاب واقعیتی تلخ از زندگی میلیون‌ها انسانی است که در میانه جنگ، بیکاری، تورم و ناامنی، برای بقا مبارزه می‌کنند.

اگر اول ماه مه در سراسر جهان روز فریاد مطالبات کارگران است، در ایران امروز این فریاد بیش از همیشه با مطالبه حق حیات، حق کار، حق امنیت و حق کرامت انسانی گره خورده است.

در چنین شرایطی، روز جهانی کارگر برای کارگران ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست، بلکه یادآور مبارزه‌ای روزمره برای بقا، کرامت انسانی و دستیابی به ابتدایی‌ترین حقوق اقتصادی و اجتماعی است. امروز طبقه کارگر ایران بیش از هر زمان دیگری با واقعیتی مواجه است که در آن کار، دیگر ضامن امنیت و رفاه نیست؛ بلکه خود به عرصه‌ای از فرسایش، ناامنی و محرومیت بدل شده است.

ابراز انزجار ناهید شیرپیشه از هتاکی به خانواده بختیاری پس از انتشار پیام انتقادی پدر پویا به رضا پهلوی

 

منوچهر بختیاری پدر پویا بختیاری و همچنین  ناهید شیر بیشه همسر وی و  مادر پویا و نیز گوهر عشقی صحبت هایی در مورد رضا پهلوی و سلطنت طلبان کرده اند که نشان دهنده ی چرخش هایی است که درون کسانی که تا حدودی از رضا پهلوی پشتیبانی می کردند صورت گرفته است. به دلیل نبود منبع مستقل ما مطالب را از گزارش های رادیو آمریکا و بی بی سی  و از x  نقل کرده ایم.

گروه مائوئیستی راه سرخ

ایران

اردیبهشت 1404

رادیو آمریکا

خانوادهٔ منوچهر بختیاری، زندانی سیاسی و از حامیان نهاد شاهنشاهی، ادعاهای مطرح‌شده درباره «تحت فشار بودن» او برای انتشار پیام انتقادی اخیرش را رد کردند و گفتند این سخنان و پیام واقعی است.

منوچهر بختیاری، پدر پویا بختیاری، از کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، پیش‌تر در پیامی از زندان هرمزگان از عملکرد شاهزاده رضا پهلوی و اطرافیانش انتقاد کرده و خواستار شفافیت درباره «برنامه برای سرنگونی جمهوری اسلامی» شده بود. 

در بیانیه‌ای تازه که از سوی صبا بختیاری، خواهر این زندانی سیاسی منتشر شده، آمده است که پیام صوتی منسوب به منوچهر بختیاری که خواهر او منتشر کرده، «واقعی» بوده و ناشی از فشار نیست. صبا بختیاری همچنین تأکید کرده است که در فضای سیاسی، پرسشگری و مطالبه‌گری ضروری است و افزود که خانواده بختیاری به پرسش‌ها پاسخ خواهند داد. این بیانیه در حالی منتشر شده که برخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی مدعی شده بودند پیام انتقادی اخیر آقای بختیاری تحت فشار منتشر شده است. هم‌زمان گفته می‌شود رضا پهلوی، فرزند آخرین پادشاه ایران، از دنبال xکردن حساب کاربری منوچهر بختیاری در شبکه‌های اجتماعی خارج شده است. 

آقای بختیاری در سال‌های گذشته به‌عنوان یکی از چهره‌های دادخواهی شناخته شده و بارها به دلیل فعالیت‌هایش با احکام قضایی و زندان مواجه شده است. پدر پویا بختیاری در پیام قبلی خود ضمن انتقاد از عملکرد فرزند پادشاه پیشین ایران و «اطرافیان» او گفته بود که «آزادی با برنامه‌های کلی و مبهم به دست نمی‌آید» و در ادامه پرسیده بود: «برنامه‌تان برای سرنگونی رژیم چیست؟

» منوچهر بختیاری هم‌چنین با انتقاد از «وعده‌های» شاهزاده رضا پهلوی گفته بود: «آیا می‌توان برای آزادی به بیگانه تکیه کرد؟ به کسانی که یک روز مردم ایران را تهدید می‌کنند و روز دیگر با همان حکومت مذاکره می‌کنند؟ هر بیگانه‌ای منافع خود را در اولویت دارد. ما باید بر خود تکیه کنیم.»

ابراز انزجار ناهید شیرپیشه از هتاکی به خانواده بختیاری پس از انتشار پیام انتقادی پدر پویا به رضا پهلوی

توضیح ویدئو،ناهید شیرپیشه می‌گوید که سه‌سال ونیم در انفرادی حبس بوده است تا آرمان پویاها محقق شود.

بی بی سی

۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ - ۲ مه ۲۰۲۶

ناهید شیرپیشه، مادر پویا بختیاری از کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در یک پیام ویدئویی با حمایت از پیام اخیر منوچهر بختیاری، به‌شدت از هتاکی به خانواده خود انتقاد کرده و می‌گوید که «او تنها یک پرسش ساده کرده و دنبال جوابش هست، آیا پرسش جرم است؟»

چندی پیش منوچهر بختیاری، زندانی سیاسی در یک پیام صوتی از زندان هرمزگان، از شاهزاده رضا پهلوی خواست که به «وعده‌های خود به مردم» عمل کند.

این پیام روز ۶ اردیبهشت در حساب کاربری ایکس صبا بختیاری، خواهر او، منتشر شد و در بخشی از این پیام خطاب به آقای پهلوی آمده بود: «در میان مدعیان پادشاهی‌خواهی، این شما هستید که بیش از همه به آنچه به آن سوگند خوردید پشت کرده‌اید.» او با تاکید بر «حاکمیت مردم» بر پایه قانون اساسی مشروطه، می‌گوید: «اراده مردم بر هر چیز مقدم است.»

آقای بختیاری در ادامه با اشاره به مسیر مبارزاتی خود از آقای پهلوی به دلیل آنچه «خاموش کردن صدای منتقدان به اتهام نفوذی بودن» خوانده، انتقاد کرده و آن را «ادامه روند سرکوب جمهوری اسلامی» دانسته است.

این فعال سیاسی همچنین با انتقاد از اطرافیان رضا پهلوی آنها را متهم کرده که «به دنبال سهم خواهی هستند» و برای «سرنگونی رژیم» ایران برنامه ندارند: «وعده دادید که در تدارک آمدن به ایران هستید. رهبر یا وعده نمی‌دهد، یا اگر بدهد، عمل می‌کند».

منوچهر بختیاری با بیان این‌که «حکومت ایران ضعیف شده» و الان «بهترین زمان برای سرنگونی» آن است، تاکید کرده است: «برای آزادی نمی‌شود روی بیگانه حساب باز کرد، بیگانه‌ای که یک روز تمدن این مردم را تهدید به نابودی می‌کند و روز دیگر با قاتلان همان مردم پشت میز مذاکره می‌نشیند.»

این پیام با واکنش‌های زیادی در شبکه‌های اجتماعی همراه شد. همچنین گمانه‌زنی‌هایی مطرح شد که ممکن است این سخنان تحت فشار بیان شده باشد. با این حال، خانواده آقای بختیاری در بیانیه‌ای با رد «قاطعانه» این ادعاها، تاکید کردند که پیام آقای بختیاری «صدای واقعی» او و بازتاب دیدگاه‌هایش است. آن‌ها همچنین با دفاع از حق طرح پرسش و نقد، گفته‌اند که کنشگران سیاسی باید در برابر انتقادات پاسخگو باشند و «بایکوت، حذف و برچسب‌زنی» را مغایر با این رویکرد دانسته‌اند.

خانم شیرپیشه که در کنار تخت پسرش این پیام ویدئویی را ضبط کرده است می‌گوید: «۲۵ آبان ۹۸ دست‌به‌دست پسرم در اعتراضات شرکت کردیم، اما نتیجه آن شد تخت خالی پسرم.»

«ما رفتیم که به ملت کمک کنیم تا از ظلم و استبداد رهایی پیدا کنند و پویا در این راه جان عزیزش را از دست داد. کشته شد تا یک ملتی طعم آزادی را بچشد تا کشور ایران سربلند شود.»

او می‌گوید که ویدئویی را از «پادشاهی‌خواهان دیده است که به همراه بقیه خانواده‌های دادخواه از آن رفتارها عصبانی شده‌اند.»

«ما اینجا داریم خون می‌دهیم ما هزینه آزادی ایران را با تمام گوشت و استخوانمان داریم می‌دهیم. عزیزترین نفسم را از دست دادم ای آنهایی که در خارج نشسته‌اید و هنوز بلد نیستید اسم کسی را که از جانش گذشته بر زبان بیاورید، ما اینجا خون دادیم، جان دادیم، سه سال و نیم من حبس کشیدم، پدر پویا هنوز در حبس است، عموی پویا در حبس است، دایی پویا در حبس است. ما هنوز داریم برای آزادی ایران تاوان پس می‌دهیم ما برای آزادی ایران هنوز که هنوز است تحمل می‌کنیم و شما حتی نمی‌توانید یک لحظه آن را تحمل کنید. سه سال و نیم یک مادر داغدار در زندان انفرادی بوده آیا شما می‌توانید حتی یک روز در زندان بمانید. اما همه این‌ها را تحمل کرده‌ایم تا آرمان پویا و پویاها محقق شود.»

خانم شیرپیشه تاکید کرد:

«انتظار نداریم که آن طرف نشسته‌اید از خون بچه‌ها ما سوءاستفاده کنید. ما در ایران هستیم و شما بیرون از ایران حرف‎‌هایی می‌زنید که کاملا مشمئزکننده است. پویا و پویاهای دیگر یک بار کشته شدند ولی شما با حرف‌هایتان یک بار دیگر آنها را می‌کشید. نکنید این کار را لطفا قبل از حرف زدن فکر کنید. ما مثل شما فکر نمی‌کنیم.»

گوهرعشقی

گوهر عشقی، مادر ستار بهشتی نیز روز شنبه ۱۲ اردیبهشت در شبکه‌های اجتماعی با حمایت از آقای بختیاری درمورد کسانی که به او «هتاکی و بی‌حرمتی» کردند گفت: «باید در برابر رفتار زشت و غیرانسانی این افراد ایستاد. این‌ها هنوز به جایی نرسیده، خدا را بنده نیستند؛ وای به روزی که بر خر مراد سوار شوند؛ آن روز چماقشان را بر سر همه ما خواهند کوبید.»

خانم عشقی در این پست خود گفت: «مردم ما قربانی نداده‌اند که حالا شاهد چنین رفتارهای پلشتی با آزادی‌خواهان این آب و خاک باشند. فرزندان عزیزم! آنچه برادرم منوچهر بیان کرده، بخش مهمی از واقعیت‌های درون جامعه ایران و صدای بسیاری از مردم شجاع و رنج‌دیده ماست و به هیچ‌وجه قابل حذف و نفی نیست. پس باید پنبه‌ها را از گوش بیرون کشید و آنچه شنیدنی است را به‌درستی شنید.»

منوچهر بختیاری با بیان این‌که «حکومت ایران ضعیف شده» و الان «بهترین زمان برای سرنگونی» آن است، تاکید کرده است: «برای آزادی نمی‌شود روی بیگانه حساب باز کرد، بیگانه‌ای که یک روز تمدن این مردم را تهدید به نابودی می‌کند و روز دیگر با قاتلان همان مردم پشت میز مذاکره می‌نشیند.»