خبرگزاری هرانا – «زمستان سرخ: گزارشی از پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات سراسری در ایران (۷ دیماه تا ۲۶ بهمنماه ۱۴۰۴)» امروز منتشر شد. این گزارش توسط مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده و پنجاه روز نخست پس از آغاز اعتراضات از ۷ دیماه را مستند میکند.
این گزارش حدوداً ۱۳۵۰ صفحهای حاصل یک تلاش هماهنگ و چندبخشی میان توابع مختلف مجموعه فعالان از جمله خبرگزاری هرانا، ابتکار دادگستر، ابتکار مستندسازی سپاه پاسداران و واحد آمار این سازمان است. این اثر، روایتی ساختاریافته از مرحله آغازین اعتراضات سراسری دی و بهمن در ایران و واکنش حکومت را ثبت و حفظ میکند.
یافتههای گزارش بر پایه بیش از ۱۴۳,۳۳۰ گزارش هرانا از منابع اختصاصی و باز است که طی بازه ۵۰ روزه جمعآوری، راستیآزمایی و تحلیل شدهاند.
نسخه کامل گزارش را با کلیک بر روی تصویر در قالب پی.دی.اف دانلود کنید
چرا این گزارش و چرا اکنون؟
در چنین شرایطی، خطر اصلی تنها کمشماری موارد نقض حقوق بشر نیست، بلکه از دست رفتن امکان راستیآزمایی هویتها، مکانها، تاریخها و الگوها در زمانی است که هنوز امکان بازیابی و تثبیت شواهد وجود دارد.
این گزارش بر یک روششناسی منضبط حقوق بشری مبتنی است که بر ثبت «حداقل موارد قابل راستیآزمایی» تمرکز دارد، نه انتشار برآوردهای حداکثری. یافتهها تنها در مواردی ارائه شدهاند که شواهد همپوشان و تأییدشده وجود داشته است، حتی در شرایطی که دامنه واقعی نقضها احتمالاً فراتر از آن چیزی است که در زمان واقعی قابل تأیید بوده است.
این انتشار هم بهعنوان یک سند عمومی و هم بهعنوان زیرساخت آرشیوی برای تحلیلهای حقوقی و فرآیندهای آتی پاسخگویی طراحی شده است.
محتوای گزارش
این گزارش پنجاه روز نخست اعتراضات را با تمرکز بر پرسشهای محوری پاسخگویی بررسی میکند:
بخشهای مختلف گزارش به روندهای اعتراضی و جغرافیای آنها، اعتراضات دانشگاهی، شعارها، ساختار و ابزارهای سرکوب، الگوهای نقض (از جمله کشتار، جراحات، بازداشتها، اعترافات اجباری، فشار بر خانوادهها و نقض بیطرفی پزشکی)، تحلیل حقوقی، واکنشهای بینالمللی و نحوه بسیج سازوکارهای مستندسازی مجموعه فعالان میپردازد.
در مرکز این گزارش دو محور اصلی قرار دارد:
- ثبت راستیآزماییشده کشتهشدگان، از جمله کودکان.
- ثبت مستند بازداشتشدگان، از جمله افراد زیر سن قانونی، دانشجویان و بازداشتهای گروهی.
یافتههای کلیدی
گستره جغرافیایی
تعداد کل محلهای اعتراض: ۶۸۲تعداد شهرهای منحصربهفرد: ۲۰۳تعداد استانهای منحصربهفرد: ۳۱توزیع جغرافیایی نشان میدهد که هم اعتراضات و هم واکنش حکومت، ماهیتی سراسری داشتهاند.
اعتراضات دانشجویی
اعتراضات دانشگاهی مستندشده: ۵۵دانشگاههای درگیر در اعتراض: ۳۶دانشگاهها به فضاهای مدنی محوری در بطن جنبش اعتراضی و همچنین در واکنش حکومتی تبدیل شدند.
تلفات: ابعاد و ترکیب
در پنجاه روز نخست مورد پوشش این گزارش، مستندسازی تجمیعشده موارد زیر را ثبت کرده است:
معترضان کشتهشده: ۶،۴۸۸ نفرکودکان کشتهشده (جداگانه و بدون احتساب در معترضان): ۲۳۶ نفرغیرنظامیان کشتهشده (غیرمعترض): ۷۶ نفرنیروهای نظامی و حکومتی کشتهشده: ۲۰۷ نفرمجموع تلفات: ۷،۰۰۷ نفرعلاوه بر این، ۱۱,۷۴۴ پرونده همچنان در دست بررسی است و در آمار نهایی تأییدشده لحاظ نشدهاند.
بهطور جداگانه، هشت مورد مرگ غیرنظامیان در اثر درگیری میان شهروندان در اماکن عمومی نیز مستند شده است.
تفکیک دستهبندیها عامدانه انجام شده است. تمایز میان معترضان، کودکان، غیرنظامیان غیرمعترض و نیروهای حکومتی یا حامی حکومت از اختلاط تحلیلی جلوگیری کرده و امکان تفسیر حقوقی و آماری دقیقتر را فراهم میکند.
این ارقام نمایانگر حداقل موارد قابل راستیآزمایی در شرایطی هستند که دسترسی جامع امکانپذیر نبوده است.
جراحات
نیروهای نظامی و امنیتی مجروح: ۴,۸۸۴ نفرغیرنظامیان مجروح: ۲۵,۸۴۶ نفراین آمار گستره خشونت را فراتر از تلفات قطعی نشان میدهد و ابعاد کلی آسیب را ترسیم میکند.
بازداشتها
مجموع بازداشتها: ۵۳,۷۷۷ موردکودکان، نوجوانان و دانشآموزان بازداشتشده: ۵۵۵ نفردانشجویان بازداشتشده: ۱۴۷ نفرآمار بازداشت شامل مواردی است که هویت افراد بهطور مشخص ثبت شده و همچنین بازداشتهای گروهی تأییدشده را دربر میگیرد؛ در بسیاری موارد، انتشار نام افراد ممکن نبوده یا خطرآفرین بوده است.
اعترافات اجباری
اعترافات اجباری مستندشده: ۳۶۹ مورد
گزارش، اعترافات اجباری را بهعنوان ابزاری نظاممند برای ارعاب و کنترل روایت در محیطی با نظارت شدید و محدودیت رسانهای تحلیل میکند.
احضاریهها
احضاریههای مستندشده: ۱۱,۰۵۳ مورد
احضاریهها بهعنوان سازوکاری موازی برای اعمال فشار حقوقی عمل کرده و دامنه کنترل حکومت را فراتر از بازداشت رسمی گسترش دادهاند.
فهرست جانباختگان: روششناسی و حفاظت
پیوست «الف» شامل فهرست جانباختگان است. تصمیم درباره انتشار اطلاعات بر اساس یک رویکرد حفاظتمحور گرفته میشود؛ به این معنا که منفعت عمومی انتشار اطلاعات در برابر خطر تلافیجویی علیه خانوادهها، شاهدان و گزارشگران سنجیده و توازن لازم رعایت میشود.
در مواردی که نامها منتشر شدهاند، تا حد امکان اطلاعات زیر نیز درج شده است:
سنمحل وقوعشاخصهای مستندسازی مورد استفاده در راستیآزماییمنابعدر صورتی که یک منبع ثالث بهعنوان منبع اصلی ذکر شده باشد، هرانا اطلاعات را از طریق شبکه گزارشگری خود بهطور مستقل راستیآزمایی کرده است.
در مواردی که انتشار اطلاعات میتواند خطر غیرقابلقبول ایجاد کند، این موارد در آمارهای تأییدشده لحاظ شده و برای اهداف پاسخگویی در سامانههای امن مستندسازی، نگهداری میشوند.
این فهرست حاصل یک فرآیند ساختاریافته و چندمرحلهای راستیآزمایی است که با هدف حفظ یک سند عمومی دقیق و در عین حال جلوگیری از افزایش خطر برای افراد داخل کشور طراحی شده است.
ارزیابی حقوقی و اهمیت برای پاسخگویی
این گزارش شامل یک ارزیابی اولیه حقوقی است که الگوهای مستندشده را بهعنوان نقضهای احتمالی حقوق بینالملل حقوق بشر معرفی میکند و در صورت احراز آستانههای لازم، آنها را در چارچوب حقوق کیفری بینالمللی بررسی میکند.
الگوهای استفاده از نیروی مرگبار، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری و سایر نقضها در چارچوب استانداردهای حقوقی مربوط به موارد زیر تحلیل شدهاند:
حق حیاتدادرسی عادلانهآزادی بیان و تجمعمنع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیزاین گزارش با اتکا به نامها، تاریخها، مکانها و الگوهای راستیآزماییشده، مستندسازی را به مسیرهای مشخص پاسخگویی پیوند میدهد.
See the full report in English
