نقد یادداشت سپیده قلیان( نقد دوم – پاره ی یکم)

 

چنان که در توضیحی در آغاز مقاله ی نخست گفتیم نقد یادداشت سپیده قلیان در دو مقاله تنظیم شده است. نام مقاله ی نخست درباره ی تغییر دیدگاه سپیده قلیان و مواضع افراد وابسته به گروه‌های ارتجاعی ترتسکیستی و«کمونیسم کارگری» بود و مقاله ی دوم نام نقد یادداشت سپیده قلیان (نقد دوم) را دارد که خود دو بخش است.    

نقد یادداشت سپیده قلیان( نقد دوم – پاره ی یکم)

«حالا که دوباره فرصتی پیش اومده حرف بزنم، دوست دارم یه کم از مسیر فکری و سیاسی خودم براتون بگم.
راستش هیچ‌وقت نفهمیدم از کی این انتظار درست شد که یه فعال سیاسی باید همیشه مورد تأیید همه باشه، هیچ اشتباهی نکنه، همیشه تحسین بشه و تا آخر عمر همون آدمی بمونه که بقیه ازش انتظار دارن.»

« تایید همه»
هیچ کمونیستی نگفته و انتظار نداشته که یک «فعال سیاسی باید همیشه مورد تایید همه باشد».
نخست در مورد « تایید همه» تامل کنیم.
یک فعال سیاسی کمونیست( نه رویزیونیست، نه ترتسکیست) اساسا نمی تواند مورد تایید «همه» باشد. در درجه اول نمی تواند مورد تایید طبقه ی سرمایه دار و سپس طبقه ی خرده بورژوازی باشد. مگر در مراحل و دوره هایی در آن چه می گوید وحدتی بین طبقه ی کارگر و طبقات غیر کارگر برقرار گردد. اگر یک کمونیست شعارهایی به نفع کشاورزان و یا طبقات میانی بدهد و برنامه اش در عین حال توجه به منافع این طبقات را در چارچوب وفاداری به شعارها و برنامه های طبقه ی کارگر داشته باشد مورد تایید این طبقات قرار خواهد گرفت. اما آنجا که این کمونیست باید خط فاصل بین منافع طبقه ی کارگر و هر طبقه ی دیگری را ترسیم کند بی شک در چنین مراحل و دورانی به طور مطلقی مورد تایید آنها قرار نخواهد گرفت. این مساله در مورد خصوصیات اخلاقی و سبک کار یک کمونیست هم صدق می کند.
همچنین یک کمونیست می تواند در میان طبقه ی کارگر نوآوری کند و باورهای تازه ی خود را طرح کند و گاه در اقلیت قرار گرفته و با دیگر کمونیست ها در تضاد قرار گیرد و مورد تایید قرار نگیرد. اگر این باورها چیز واقعا تازه ای را پیش آورد که به نفع طبقه ی کارگرباشند و راه های تازه ای را برای پیشرفت و تکامل مبارزه ی طبقاتی این طبقه و کسب قدرت سیاسی و برقراری سوسیالیسم و کمونیسم ارائه دهند آنگاه چنانچه این کمونیست به مبارزه ی خود با دیگر کمونیست که پیرو باورهای پیشین خود که اکنون نادرست هستند و یا در شرایط کنونی نادرست هستند، ادامه دهد حتی اگر برای مدتی در اقلیت باشد بسته به شرایط مساعد می تواند با مبارزه ی ایدئولوژیک نظر خود را نظر اکثریت کند و مبارزه ی طبقه ی کارگر را پیش برد.
از سوی دیگر اگر یک فعال سیاسی کمونیست از جهانبینی خود دست بشوید و به جهان بینی طبقات دیگر خرده بورژوایی یا بورژوایی بگراید گرچه به احتمال مورد تایید طبقاتی که به جهان بینی آن ها گرویده قرار خواهد گرفت اما مورد تایید طبقه ی کارگر نخواهد بود.
اما اگر یک کمونیست جهانبینی و باورهای خود یا ایدئولوژی خود را به نفع جهان بینی و باورهای طبقات دیگر کنار بگذارد مورد تایید طبقه ی کارگر واقع نخواهد شد.
در مورد مسائل شخصی نیز ممکن است طرز لباس پوشیدن و یا مبادی آداب بودن با کمونیست های دیگر اختلاف داشته باشد و مثلا مورد تایید آنها نباشد. این امر تا جایی که مسائل شخصی به مبارزات آن فرد و گروه لطمه ای نزند مشکلی نیست و نباید مورد انتقاد قرار بگیرد اما اگر به مبارزه ی آن فرد و یا مبارزه ی طبقاتی گروه آسیب وارد کند باید مورد انتقاد قرار گرفته و کنار گذاشته شود.
 «اشتباه»
 یک کمونیست می تواند اشتباه کند( و کیست که اشتباه نکند!) و این به خودی خود اشکالی ندارد، اما در صورتی که متوجه اشتباه خود شد و یا دیگر دوستان اش وی را متوجه اشتباه اش کردند باید صداقت داشته باشد که اشتباه خود را بپذیرد و فروتتی و شهامت اصلاح اشتباه خود را داشته باشد و تلاش کند آن را اصلاح کند.
«تحسین»
قرار نیست که هیچ کمونیستی«همیشه تحسین بشود» اما دلیلی هم وجود ندارد که اگر نخواهد تحسین شود از راه درست خود دست بردارد و دست به کارهای اشتباه زند و تلاش کند که مورد تحسین واقع نشود. مضحک است که کسی راه اشتباهی را انتخاب کند و بگوید چون قرار نیست همیشه تحسین شود این راه را انتخاب کرده است!
او باید یک کمونیست باشد و راهی را که درست دانسته ادامه دهد. بی آنکه تحسین دیگران وی را مغرور کند و یا فقدان تحسین وی را افسرده و نفس وی را ضعیف سازد.
«همانی که هست باقی بماند»
قرار نیست که یک کمونیست تا آخر عمر همانی که هست باقی بماند. یک کمونیست همواره باید چندین مبارزه را هم زمان و با عمده و غیرعمده شدن برخی نسبت به برخی دیگر پیش ببرد.
 یک - مبارزه با طبقات استثمارگر و ستمگر( ارتجاع داخلی و امپریالیسم و نیروهای وابسته به آنها)؛
 دو- مبارزه با طبقات درون خلق غیر کارگر(و احزاب شان) برای زدودن اشتباهات و انحرافات آنها، پیروی شان از بورژوازی و یا و برای وحدت خلق و وحدت طبقه ی کارگر و دیگر طبقات خلقی؛
 سه - مبارزه درون طبقه ی کارگر و درون حزب طبقه ی کارگر برای برای زدودن تاثیرات منفی دیگر طبقات خلقی درون طبقه ی کارگر و یا تاثیر افکار بخش های عقب مانده تر طبقه بر بخش های پیشرو؛
چهار- مبارزه با خودش و با جهان بینی لیبرالی- بورژوایی( یا ارتجاعی- بورژوایی) که حاکم بر جامعه است و تمامی طبقات جامعه را زیر تاثیر خود قرار می دهد و برقراری جهان بینی مارکسیستی- پرولتری درون ذهن و احساسات پرولتری درون احساسات خودش.
درون چنین مبارزاتی یک کمونیست در حالی که همیشه کمونیست باقی خواهد ماند اما جهانبینی کمونیستی وی همواره نو خواهد گردید و کمال خواهد یافت. این تغییر، تغییر مثبت و کمال یابنده است.
اما اگر منظور از باقی نماندن به همان حدودی که هست به معنای تغییر به نفع جهان بینی های خرده بورژوایی و بورژوایی و ارتجاعی باشد آن گاه چنین تغییراتی نه مثبت بلکه منفی بوده و نه به نفع آن کمونیست است و نه به نفع دوستان اش و نه به نفع حزب اش و نه به نفع طبقه اش و نه به نفع خلق و کشورش . بنابراین باید دوستان و رفقایش با چنین تغییرات منفی ای در وی مبارزه کنند و تا جایی که ممکن است به وی یاری دهند اشتباهات و انحرافات خود را اصلاح کند و به جهان بینی کمونیستی اش بازگردانده شود.

«اگه قرار بود فقط همون حرفایی رو بزنیم که به دل مردم بشینه و با موج حرکت کنیم، که اساساً فعالیت سیاسی بی‌معنی می‌شد».

خلاف موج حرکت کردن کدام است و با موج حرکت کردن کدام؟
یک کمونیست قرار نیست که همیشه حرفایی را بزند که به دل مردم بشیند. گاه یک کمونیست باید با افکار و اخلاق مردم مبارزه کند و این در صورتی است که مردم اشتباه کنند و از اندیشه هایی پیروی کنند که نادرست هستند. یک کمونیست در عین یادگیری از توده ها و بودن در مقام یک شاگرد نزد آنها، با دنباله روی از توده ها مبارزه می کند و در عین آموختن از آنچه درست است با آنچه نادرست مبارزه می کند. یک کمونیست باید در پیشاپیش توده ها حرکت کند نه در پی آنها. روشن است که پیشاپیش حرکت کردن تضادهایی را با توده موجب گردد.
یک کمونیست باید خلاف جریان آب حرکت کند. حرکت خلاف جریان آب یک اصل مارکسیستی- لنینیستی- مائوئیستی است. اما خلاف جریان آب حرکت کردن به معنای مبارزه با آنچه نادرست است می باشد و پیشرو بودن در یافتن و طرح اندیشه ها و مسائل نو و راه های نو برای مبارزه ی طبقاتی طبقه ی کارگر در راه ساختن سوسیالیسم و کمونیسم و نه به معنای گرویدن به اندیشه ها و جهان بینی خرده بورژوایی و بورژوایی( رویزیونیستی- ترتسکیستی- آنارشیستی و نیهلیستی و پسامدرنیستی و غیره). این خودش با موج آب حرکت کردن است و نه خلاف آن حرکت کردن.
رفتن از جبهه ی انقلاب به جبهه ی ارتجاع، حرکتی خلاف موج نیست.
رفتن از جبهه ی طبقه ی کارگر به جبهه ی خرده بورژوایی حرکتی خلاف موج نیست.
گرایش به امور انحرافی خلاف موج نیست.
مبارزه با کمونیسم و چپ خلاف موج حرکت کردن نیست.
کمونیسم ماندن در سخت ترین شرایط و مبارزه در راه برقراری حکومت دموکراتیک نوین، سوسیالیستی و کمونیستی و نشان دادن راه های نو برای این برقراری، خلاف موج حرکت کردن است.
این امر اساس قضیه است و روشن است که در مورد مسائل شخصی و فردی که به خود فرد مربوط باشد و تاثیری منفی بر مبارزه طبقاتی نداشته باشد، صدقی ندارد. مگر آن که بخواهیم بر سر پوشاک کمونیستی و در این چارچوب صحبت کنیم.
بی معنایی فعالیت سیاسی در صورت حرکت با موج
آری «فعالیت سیاسی بی معنا می شد» اگر می خواستیم همواره با موج حرکت کنیم. اما رفتن از جبهه ی طبقه ی کارگر به جبهه ی خرده بورژوایی( هر چند که این طبقه در شرایط کنونی جزو طبقات خلق به به شمار می آید فعالیت سیاسی را بی معنا نمی کند اما ماهیت آن را تغییر می دهد. فعالیت سیاسی در خدمت طبقه ی کارگر را به فعالیت سیاسی در خدمت خرده بورژوازی تبدیل می کند.  

«وظیفه ما این نیست که همیشه با جریان پیش بریم؛ وظیفه ما اینه که حقیقتی رو که بهش رسیدیم بگیم، حتی اگه گرون تموم بشه.«

گفتن حقیقت یک چیز است و ماهیت آنچه گفته می شود چیزی دیگر!
حقیقت را گفتن خوب است اما لزوما به معنای خلاف موج و جریان آب حرکت کردن نیست. چیستی و ماهیت و خصلت حقیقت است که می تواند همراه جریان باشد و یا خلاف جریان. 
ما باید حقیقتی را که بهش رسیدیم بگوییم حتی اگر گران تمام بشود. این خوب است اما به خودی خود تعیین کننده ی ماهیت آن چه می گوییم نیست.
نخست باید دید این حقیقت اصلا چیست و در چه موردی است. حقیقت است یا ناحقیقت. ممکن آنچه ما به آن رسیدیم حقیقتی نوین و به درد بخور و راهگشا برای مبارزه ی طبقه ی کارگر باشد، در این صورت آنچه در بالا درباره ی آن گفتیم راست در می آید. فرد کمونیستی که حقیقت نوینی را که به آن رسیده بازگو می کند آن را به معرض بازخورد قرار می دهد و در راه آن مبارزه می کند و تلاش می کند که آن را بر کرسی بنشاند و به مبارزه ی طبقاتی طبقه ی کارگر یاری دهد پیش برود.
 اما همچنین ممکن است که آنچه وی حقیقت می پندارد، حقیقت چندان بزرگی نباشد و حقیقت کوچکی باشد.
 ممکن است حقیقت باشد اما کیفیت و ماهیت آن حقیقت ضد انقلابی و ارتجاعی باشد. کمونیستی که از مبارزه برای کمونیسم دست می کشد و به جریان های دیگر می پیوندند و یا به انفعال می گراید و آن را با صدای بلند اعلام می کند بهتر از کمونیستی است که از کمونیسم دست کشیده و به جریان دیگر و یا به انفعال گراییده اما حاضر نیست آن را آشکارا اعلام کند و در خفا آن را پیش می برد. اما تفاوتی ماهوی بین راهی که این دو فرد برگزیده اند اگر یکسان باشد( گرویدن به ضد انقلاب و ارتجاع و یا انفعال) ایجاد نمی کند. هر دو در نهایت به ضد انقلاب و ارتجاع گرویده اند و یا هر دو در نهایت منفعل گردیده اند.

«برای همین از نقد و مخالفت نمی‌ترسم»

نترسیدن از نقد و مخالفت و در عین حال آماده بودن برای تصیحیح اشتباهات خود در صورت اثبات
یک کمونیست از نقد و مخالفت نمی ترسد اما اگر آنچه حقیقت می داند و در معرض بازخورد قرار گرفت مورد تایید واقع نشد و روشن شد که ممکن است بخش ناچیزی از آن حقیقت باشد و یا در کل حقیقت آنچنان مهم و تاثیر گذاری در مبارزه طبقاتی نباشد و یا آنچه گفته می شود اصلا به ضرر کمونیسم و دارای ماهیت ضدانقلابی و ارتجاعی باشد، در این صورت باید در عین این که از نقد و مخالفت نترسد در عین حال آماده باشد تا درک خود را تصحیح کند. نترسیدن از نقد و مخالفت زمانی که یک فرد به دیدگاه های نادرستی رسیده و یا راه اشتباهی در پیش گرفته و مصرانه از آنچه اشتباه است دفاع کردن و یا در قبال آنها بی اهمیت بودن و سخن خود را تکرارکردن، نشانه ی «شجاعت» نیست.
تصحیح کردن خود به معنای شجاعت و نترسیدن و نهراسیدن از اشتباه و یا ارزیابی غلوآمیز از امری است که آن را «حقیقت» دانسته است.

«نه اینکه خودمو معصوم بدونم یا ادعا کنم حقیقت مطلق دستمه. همونقدر که بقیه حق دارن در مورد من قضاوت کنن، منم حق دارم تجربه‌هامو تعریف کنم، از جریانایی که باهاشون زندگی کردم تحلیل خودمو بدم و بر اساسش بگم امروز کجا ایستادم.»

«کجا ایستاده ام»!
 یک کمونیست باید صادق و رک و راست باشد. اما صادق بودن و رک و راست بودن به معنای این نیست که هر چه یک کمونیست گفت درست است. کمونیستی که جبهه ی طبقه ی کارگر را نقد می کند برای این که مبارزه ی طبقاتی را پیش ببرد فرق می کند با کمونیستی که جبهه ی طبقه ی کارگر را نقد می کند برای آینکه مبارزه ی طبقاتی را به پس ببرد. این دیگر کمونیست نیست. یک خرده بورژوا است. کمونیستی که جبهه ی طبقه ی کارگر را ترک می کند و به جبهه ی خرده بورژوازی و یا بورژوازی لیبرال و یا بورژوازی مرتجع و نوکران امپریالیسم می پیوندد دیگر کمونیست نیست.
این خوب است که فردی خودش را «معصوم» نداند و ادعا نکند که «حقیقت مطلق» در دستان وی است. این خوب است که تجربه هاش را تعریف کند و شجاعت نقد بقیه را( جریان ها را) داشته باشد که از آنها تجربه داشته سخن بگوید و بالاخره بگوید کجا ایستاده است. اما همه ی این ها زمانی خوب است که این «کجا» جایی باشد که در آن بشود به طبقه ی کارگر و خلق خدمت کرد. اگر نه چنین جایی بلکه جایی باشد که در خدمت طبقه ی کارگر و خلق نباشد، آنگاه در حالی که «گفتن» اهمیت دارد( زیرا اگر نگوید کجا ایستاده است شاید نتوان به راحتی فهمید) «شنیدن» نیز اهمیت دارد. به ویژه شنیدن نقد این «کجا»! 

«من یک‌شبه نیومدم تو سیاست که یک‌شبه هم در برم یا با هر موجی نظرمو عوض کنم.»

 دو گونه ی فرصت طلبی
این مساله تفاوتی در اصل مساله کجا ایستاده ام نمی دهد. «الان کجا ایستاده ام» مهم است. این که برخی با هر موج رنگ عوض می کند و برخی دیگر می آیند و پس ده و یا بیست سال مبارزه و با کلی تجارب رنگ عوض می کنند، تفاوتی اساسی در رویکرد نهایی آنها نمی دهد. نهایت این که در مورد افرادی که با هر موج رنگ عوض می کنند اصلا کمونیست نمی گویند در حالی که دسته ی دوم ممکن است کمونیست بوده باشند اما با تغییر دیدگاه های خودشان که آن را البته به تجاربی که با کمونیست ها( چپ ها) داشته اند نسبت می دهند همان راه هایی را می روند که در مجموع همان افراد با «هر موج نظر تغییر داده» رفته اند. یکی از آغاز اپورتونیست و مد روزی بود و دیگری نخست کمونیست بود و خدماتی هم کرد( یا شاید کرده باشد) سپس اپورتونیست( رویزیونیست، ترتسکیست و سلطنت طلب و پادشاهی خواه و یا منفعل) شد. 

م- دامون

تیرماه 1405

 

 

درباره ی تغییر دیدگاه سپیده قلیان و مواضع افراد وابسته به گروه‌های ارتجاعی ترتسکیستی و«کمونیسم کارگری»(2)

بخش نخست

مساله‌ی تغییر دیدگاه   

چهار-«حس نزدیکی در مواجهه با زندگی و روابط انسانی و تجربه مشترک زندان»
حال به یادداشت سپیده قلیان بپردازیم. او از روابط اش درون زندان و اینکه با «زندانی‌های پادشاهی‌خواه نزدیک‌تر بوده است» می نویسد. او می گوید «نه اینکه یهو عقیده‌م عوض شده باشه، نه. بلکه تو طرز مواجهه با زندگی، تو روابط انسانی و تو تجربه مشترک زندان، حس نزدیکی بیشتری[به پادشاهی خواهان] می‌کردم». او همچنین اشاره کرده که «تجربه زندان، مطالعه و مواجهه با رفتار جریان‌های مختلف» در تغییر دیدگاه هایش موثر بوده است».
برای ما روشن نیست که سپیده به کدام یک از این اصول و ضوابطی که ما در بالا به مهم ترین آنها اشاره کردیم انتقاد داشته است. او از «مطالعه» حرف زده است اما روشن نیست که منظور وی از «مطالعه»، مطالعه‌ی مبانی تئوریک- سیاسی و تشکیلاتی و یا اخلاقی کمونیسم بوده است و یا تنها مطالعه ی«جریان ها مختلف». در هر حال وی به طور مشخص انتقادی تئوریک- سیاسی و یا تشکیلاتی از مبانی مارکسیسم( لنینیسم و مائوئیسم) و سوسیالیسم و کمونیسم و یا حتی دیدگاه ها و اعمال کمونیست ها در ایران طرح نکرده است.
در عین حال وی از «مواجهه با رفتارهای جریان های مختلف» و در برخورد با «زندگی»و« روابط انسانی» و«تجربه مشترک زندان» سخن گفته است اما نه نامی از «جریان» خاصی می برد و نه در مورد ویژگی های این «رفتار»هایی از جانب زندانیان چپ( و دموکرات) که با آنها مواجه شده است و او به آنها نزدیک بوده است صحبتی می کند. او صرفا می گوید که به زندانیان پادشاهی‌خواه «حس نزدیکی بیشتری» می کرده است!
همچنین روشن نیست که از نظر سپیده قلیان، «طرز مواجهه با زندگی» و «روابط انسانی» و «تو تجربه مشترک زندان»، چه «طرزی» بوده و دیدگاه ها و معیارهای وی چه بوده است که سپیده در قیاس میان زندانیان چپ و زندانیان پادشاهی‌خواه احساس نزدیکی بیشتری به زندانیان پادشاهی‌خواه می‌کرده است! اینها روشن نیست.
به‌طور کلی این گونه چرخش‌ها گاه به حزب و تشکیلاتی که فرد عضوی از آن است و یا شاهد و ناظر حرف‌ها و اعمال‌شان است برمی گردد که در این صورت باید این دیدگاه و اعمال این احزاب مورد بررسی قرار گیرند.
گاه به برخی از افراد یک جریان سیاسی یا جریان‌های سیاسی گوناگون بر می‌گردد که در این صورت صحبت بر سر برخی افراد است و باید این کنش این افراد بررسی شوند.(به نظر می رسد که این یکی از مواردی باشد که سپیده قلیان در مورد آن توضیحی اقتاع کننده نمی دهد.)
گاهی نیز به ویژگی‌های دسته دیگری(در اینجا سلطنت طلبان) بر می گردد که از جهات معینی در مقامی بالاتر قرار داده می شوند و در چنین صورتی و در مقایسه میان دو دسته و بهتر بودن دسته ی دیگر باید این دسته ی دیگر تحلیل شود و علل گیرایی و کشش داشتن آن مورد بررسی قرار گیرد. امری که می تواند از دیدگاه ها و مواضع سیاسی آن جریان و یا از برخوردها و مناسبات درونی شان و یا از عمل بیرونی شان برخیزد.
گاه نیز ممکن است به خود فرد برگردد که در این صورت  باید فرد و تمایلات و تجارب و عمل وی بررسی گردد و چگونگی این چرخش بر بستر گذشته و حال فرد شرح داده شود. در هر حال این بررسی دارای اهمیت است اگر مواد کافی مستند برای ارزیابی وجود داشته باشد. 
زمانی که سپیده می گوید رابطه اش با زندانی پادشاهی خواه نزدیک تر بود به این معناست که روابط انسانی اش و تجارب مشترک اش با دیگران در زندان با زندانیان غیرپادشاهی خواه و یا ضدپادشاهی خواه به آن «نزدیکی» نبوده است و آن حس «نزدیک تر»ی که به این افراد پادشاهی‌خواه در مسائل زندگی و روابط انسانی داشته است به دیگران نداشته است. پس یکی پای زندان در میان است و یکی هم زندانیان سیاسی دیگر(و در درجه نخست زندانیان زن چپ)که مورد مقایسه قرار می گیرند.
اینکه این زندانیان سیاسی دیگر چه برخوردی به سپیده کرده اند که وی چنین داوری در قیاس آنها با سلطنت طلبان می کند بر ما روشن نیست. آنچه ما از زندانیان زن زندان ها می دانیم جز کنش خود آنها در مبارزات درون زندان و واکنش به رویدادهای بیرون زندان، این است که بسیاری از افرادی که زندانی شده و مدتی بوده اند و بیرون آمده اند داوری منفی‌ای در مورد آنها(به طور کلی و یا نسبت با سلطنت طلبان) نکرده اند( به جز فائزه رفسنجانی). بیشتر اینان زنان مبارزی هستند که سال هاست در زندان به سر می برند و برخی بیش از یک دهه.
او از « آزادی‌های فردی، تکثر، حقوق برابر، محدود کردن قدرت حکومت و حق انتخاب» صحبت می کند. اما این ها ممکن است مواردی باشند که چند فرد بهتر از چند فرد دیگر در مورد آنها نظر داشته باشند و یا برخی از آنها را در اعمال شان بیشتر رعایت کنند اما وجوهی نیستند که بتوان به حکومت پادشاهی خواهان و سلطنت طلبان خواه در گذشته و خواه در اعمال این یکی دو دهه ی اخیرشان نسبت داد.
حتی اگر آنچه دلایل مرکزی تغییر دیدگاه سپیده است درست باشد باز هم دلیلی برای تغییر دیدگاه یک مبارز از چپ به «لیبرال»( سپیده از «لیبرال تر» صحبت می کند و معنای آن این است که دیدگاه وی پیش از آن چپی همراه با گرایش هایی لیبرالی! بوده است) نیست. ممکن است برخی از اعضاء یک تشکیلات و یا احزاب گوناگون رفتارها و برخوردهای نادرست و اشتباهی داشته باشند و در مقابل برخی از اعضا یک تشکیلات برخوردهای بهتری داشته باشند اما این ها دلیلی محکم برای تغییر دیدگاه فردی مانند سپیده قلیان نیست.( پایین تر به این مساله بر می گردیم.)
بر مبنای آنچه گفته شد ما قادر نخواهیم بود از این راه به نتیجه ای خواه در مورد یک تشکیلات مشخص و خواه در مورد افرادی که چپ هستند برسیم. برای سنجش آنچه سپیده قلیان می گوید نیاز است نظر دیگر زندانیان سیاسی زن در مورد وی و «طرز برخورد با زندگی و روابط انسانی و ..» و توقعات وی از رابطه ای «نزدیک‌تر» و باز و پویا دانسته شود.
پنج- «اخلاق، شجاعت و حقیقت گویی» سلطنت طلبان و پادشاهی‌خواهان
در مساله تغییر موضع سپیده قلیان تشکیلات مشخصی مورد بحث نیست که مورد نقد قرار گیرد. گذشته از این« چپ»( و «سنت چپ») در ایران در یک سازمان واحد سیاسی تجلی نکرده است و همچنین از پراتیک بیرونی واحدی برخوردار نبوده که مساله از این دیدگاه بررسی شود. از سوی دیگر چنانکه گفتیم گرایش سپیده به پادشاهی‌خواهان روشن نمی‌کند که ما باید چه چیز را بررسی کنیم تا بفهمیم چرا وی این افراد و جریان را برتری داده است:
 دیدگاه‌ها و مواضع پادشاهی‌خواهان و سلطنت‌طلبان، مناسبات درونی اعضای این سازمان ها و یا عملکرد بیرونی شان را؟
«برای همین شاید برا بعضی‌ها عجیب باشه که بگم تو خیلی از بندها، رابطه‌م با زندانی‌های پادشاهی‌خواه نزدیک‌تر بود. نه اینکه یهو عقیده‌م عوض شده باشه، نه. بلکه تو طرز مواجهه با زندگی، تو روابط انسانی و تو تجربه مشترک زندان، حس نزدیکی بیشتری می‌کردم. این تجربه بهم یادآوری کرد که هیچ جریانی انحصار اخلاق، شجاعت یا حقیقت نداره".. (تاکیدها از ماست).
 مشکل این نظرات این است که سپیده از تجارب فردی خودش نتیجه‌ای عام می گیرد که خودش نیاز به شرح دارد.
 شکی نیست که هیچ جریانی انحصار«اخلاق»، «شجاعت» یا «حقیقت» را ندارد، اما نخست این‌که اخلاق و شجاعت و یا حقیقت‌ گویی در برخی از جریان ها در حدی غیرقابل مقایسه از نظر کیفی و کمی بالاتر و بیشتر از جریان های دیگر است. در جریان های انقلابی و مترقی در حد غیرقابل مقایسه ای بیش از جریان های ارتجاعی، در جریان های انقلابی بیش از جریان های مترقی و در جریان های کمونیستی واقعی و نماینده گان واقعی طبقه ی کارگر بسیار بیشتر از هر جریان انقلابی که می تواند جریان های انقلابی خرده بورژوایی و بورژوایی را نیز در بر گیرد. نسبی بودن این ها و اینکه در انحصار هیچ جریانی نیستند یک چیز است و اینکه کدام طبقه و گروه اجتماعی و نماینده گان واقعی سیاسی اش خواه در کل و خواه در جزء نماینده ی پیگیر اخلاق والا و حقیقت‌گویی و شجاعت هستند چیزی دیگر.
 دوم این که داشتن اخلاق والا و حقیقیت‌گویی و شجاعت داشتن به خودی خود ارزش‌اند اما آنچه مهم است نه ارزش آنها در محدوده ی یک فرد و یا گروهی از افراد، بلکه این است که چنین ارزش هایی در مسیر کدام اهداف قرار دارد: مثبت یا منفی؟ انقلابی و یا ارتجاعی؟
تک چشمه هایی ازحقیقت‌گویی در برخی از افراد وابسته به جریان های ارتجاعی( کادر و عضو آگاه حزب ارتجاعی و همچنین دولت های امپریالیستی و ارتجاعی) امری است بیشتر به حالت استثناء و نه قاعده.
 از سوی دیگر در جایی که این دسته ها حقیقت را می گویند یا این حقایق پیش پا افتاده اند، یا گفتن‌شان مشکلی برای منافع طبقاتی‌شان ایجاد نمی کند، یا به هر حال ناچارند بگویند و یا برای تخریب نیروهای مخالف انقلابی و یا برای بقای حکومت های استثمارگر و ستمگر کثیف شان است.
در مورد شجاعت نیز تفاوتی کیفی و اساسی است بین «شجاعت» یک بورژوا( و یا یک هوادار یا عضو حزب استثمارگران و ستمگران یا مزدوران امپریالیسم و از جمله همین زندانیانی که سپیده ی قلیان از آنها می گوید) برای دفاع از حکومت استثمارگران و ستمگران و بقای آن، با شجاعت یک کارگر یا انقلابی کمونیست برای برانداختن استثمار و ستم و برقراری جامعه ی کمونیستی.
 در مورد اخلاق نیز ممکن است در اردوی دشمنان طبقه ی کارگر افرادی پیدا شوند که به موازین اخلاقی والایی پایبند باشند. این گونه افراد یا در هر حال در خدمت اردویی ارتجاعی هستند و بیهوده وقف آن، و در واقع تلف می شوند چندان که می توانیم بگوییم «حیف فلانی که در این مسیر بود»، و یا اینکه تغییر جهت داده و آن اردو را ترک می کنند و به اردوی انقلاب می پیوندد.
سپیده تجربه فردی و محدود خود را تعمیم می دهد و یک حکم کلی بیرون می کشد و آن را به تمامی تاریخ تعمیم می دهد. این یک دیدگاه تجربه گرایانه( امپریستی) است و تجارب یک فرد و آن هم در محدوده ی زندان نمی تواند ملاک برای چنین احکامی گردد. در عین حال او اخلاق و حقیقت گویی و شجاعت را مجرد یا در حد محدودی در نظر می گیرد و نه به طور مشخص و در حد کلان. بی آنکه خصلت کیفی و گستره ی کمی حکم را در طبقات گوناگون و نیز انگیزه های وجود آنها در طبقات و جهتی و ماهیت اهدافی که این خصال در خدمت آنها هستند صحبتی بکند و این به هیچ وجه درست نیست. در واقع این که کدام اردوی طبقاتی بیشتر به این خصال پایبند است و در عین حال این که پایبندی به آنها و یا داشتن آنها در خدمت چه منافع طبقاتی و اهدافی است دارای اهمیت اساسی است.  
مشکل این تجربه سوی دیگر آن نیز هست. طرز برخورد به زندگی و ...چند فرد پادشاهی خواه که این احتمال بیشتر است که افرادی به نسبت جوان باشند که آگاهی چندانی از تاریخ پنجاه ساله ی سلطنت پهلوی در ایران نداشته باشند - اگر آگاهی درست و دقیق و همه جانبه داشته باشند در این صورت سپیده با تایید آنها در واقع و در کل سلطنت استبدادی پهلوی را تایید کرده است - و یا اعمال سلطنت طلبان را در سال‌های اخیر نتوانند درست تحلیل کنند، از بد حادثه( وضعیتی که حکومت ولایت فقیه به بار آورده، استبداد سیاسی به هولناک ترین شکل اش، نبودن آزادی بیان و مطبوعات و آزادی احزاب و گردهمایی ها، کشتار مداوم انقلابیون چپ) به چنین گروه هایی گرویده باشند، برای استنتاج یک چنین حکمی کفایت نمی دهد. به بیان دیگر قرار دادن طرز برخورد چند فرد پادشاهی خواه در برابر طرز برخورد چند فرد چپ زندانی برای چنین استنتاج هایی کافی نمی باشد.
اگر چنین می بود که سپیده با بسیاری از اعضا و کادرها و رهبران این جریان رابطه داشت و در جهت اهداف آنها کار و فعالیت کرده بود و چنین حکمی می داد، آن گاه سپیده قلیان نه تنها می باید در کل گذشته ی استبداد سلطنتی را تایید می کرد بلکه با اعمال سلطنت طلبان و پادشاهی خواهان طی همین سال ها و اقدامات آنها در جهت تخریب جنبش خلق و چهره های انقلابی و مترقی در داخل و خارج موافق می بود.
در عین حال بر مبنای چنین نگاهی سپیده قلیان باید انتظار می داشت که تمامی انقلابیون و ترقی طلبان و کارگران و دهقانان و زحمتکشان جامعه ما در مورد تاریخ پنجاه ساله ی استبداد سلطنتی و دربار شاهی و ساواک اش تجدید نظر کنند و نه به آن گونه که حس کرده اند، گفته اند و نوشته اند بلکه به گونه ای دیگر، آن گونه که سپیده قلیان می گوید( او از مطالعه و تجارب زیادی که در رسیدن به دیدگاه های تازه اش نقش داشته اند صحبت می کند)، حس کنند، بگویند و بنویسند!
شش- حقایق بزرگ و حقایق کوچک - خدمت حقیقتی کوچک به کذبی بزرگ
سپیده از «حقیقت گویی» صحبت می کند. اما حقایق دارای ارزش کیفی متفاوتی هستند و حقیقت گویی هم سیخکی نیست. حقایق کوچک و بزرگ دارند. پیش پاافتاده و کم اهمیت و در‌خورتوجه و با اهمیت دارند. باارزش و بی ارزش دارند. گاه نباید گفته شوند و گاه باید گفته شوند دارند. آهسته و به عده ی محدودی گفته شوند و یا بلند و به همه گفته شوند دارند. به صرف اینکه می خواهیم حقیقت را بگوییم نمی توانیم هر حقیقتی را و هر زمانی و برای همه کس بازگو کنیم.
اگر تمامی آنچه که سپیده در مورد«طرز برخورد به زندگی و ...» می گوید درست بدانیم یعنی آنچه وی از «طرز برخورد» انتظار دارد درست باشد و آن «طرز برخورد...» موجود زندانیان سیاسی چپ را نادرست و از آن پادشاهی خواهان را درست بدانیم، آنگاه این که گفته شود مثلا من به به دلیل طرز برخورد پادشاهی خواهان «احساس نزدیکی» بیشتری با آنها می کردم تنها در چارچوب کوچکی ممکن است به درد بخورد( یعنی در چارچوب اصلاح طرز برخورد چند زندانی سیاسی چپ و یا تعدادی هم بیرون)، اما در چارچوب بزرگ تر نه تنها به درد نمی خورد بلکه زیان‌آور است و به معنای در سایه قرار دادن حقایق بزرگ تر در سایه ی حقایق کوچک تر است. خواسته و ناخواسته به معنای یاری به کذب و فریبی بزرگ و تبلیغ آن در لوای بیان حقیقتی کوچک است.
در دورانی که سلطنت طلبان که گذشته شان سراسر استثمار و ستم به کارگران و زحمتکشان و خلق ایران و مزدوری و نوکری امپریالیست ها بوده، نقشی تفرقه افکنانه و تخریب گر در جنبش توده ها خواه در خارج و خواه در درون کشور اجرا می کنند و خواهان این جنگ از جانب امپریالیست ها و دولت پلید و جنایتکار اسرائیل و تجاوز به ایران و تخریب ایران بوده اند و هستند، سپیده با سخن گفتن از طرز برخورد چند زندانی که به مذاق وی خوشایند بوده است و برجسته کردن آن در قبال چپ ها، آب پاکی به روی سلطنت طلبان فاشیست و ساواکی ها و کثیف ترین عمال امپریالیسم می ریزد و خاک در چشم کارگران و چپ ها و زحمتکشان و خلق ایران می پاشد.
این که سپیده نیازی نمی بیند که بین این چند پادشاهی خواه زندانی و جبهه ی پادشاهی خواهان و سلطنت طلبان فرقی اساسی بگذارد و اشاره ای به گذشته و حال و«طرز برخورد»های کثیف و کراهت بارو فاشیستی پادشاهی خواهان به جبهه ی خلق بکند به ساده گی اجازه ی برداشت هایی این گونه از سخنان اش را می دهد.
هفت- «لیبرال تر» از کدام لیبرال یا چپ؟
گفتیم که چپ در ایران اگر به کل آن نگاه کنیم چپی انقلابی و کمونیست نیست. «شبه چپ» است و نه چپ به معنای دقیق این کلمه که در درجه ی نخست و بیش از هر چیز انقلابیون کمونیست وفادار به اصول، دیدگاه ها و مواضع مارکس وانگلس و لنین و استالین( وجه عمده ی وی که مثبت است و وی را یک رهبر وفادار به مارکسیسم- لنینیسم و در خدمت طبقه ی کارگر و سوسیالیسم کرده است) و مائو تسه دون است.
اما شبه چپ کنونی دو گروه رویزیونیستی توده ای - اکثریتی از یک سو و گروه های ترتسکیستی کمونیسم کارگری – حکمتیستی را( از حزب کمونیسم کارگری امپریالیستی گرفته تا احزاب حکمتیست تخریبگر) از سوی دیگر در بر گرفته است. در سوی توده ای- اکثریتی گروه های «محور مقاومتی» و گروه های نزدیک به آنها مانند«هیئت اجرایی راه کارگر» هستند. در میانه این دو گروه بخش هایی از سازمان های سوسیال دمکرات وجود دارند که چیزی از چپ انقلابی کمونیست در نزدشان پیدا نمی شود و این ها جریان های مانند حزب کمونیست ایران و سازمان راه کارگر( کمیته مرکزی) و گروه های سازمان اقلیت و هسته ی اقلیت و مانند این ها هستند. در میان خلق کرد در عین وجود جریان های اصیل و انقلابی، همین دسته بندی های اخیر کمابیش وجود دارند. 
حال پرسش از سپیده قلیان این است که نسبت به کدام یک از این جریان های«شبه چپ» که بیشترشان یا لیبرال و یا شبه دمکرات و یا نهایتا سوسیال دمکرات هستند و تمامی مبانی مارکسیسم و لنینیسم و مائوئیسم( و آنچه ما در پاره ی سوم برشمردیم) را کنار گذاشته وهمواره علیه آن مبارزه می کنند«لیبرال تر» شده است!
 دلایل سیپده قلیان برای تغییر دیدگاهش به هیچ وجه قانع کننده نیست. امیدواریم که او شرح بیشتر و ریزتری بدهد و راه برای برداشت هایی بیرون از این دلایل را ببندد!

در بخش بعدی به واکنش برخی افراد و گروه های شبه چپ به این تغییر دیدگاه می پردازیم.

م- دامون

تیرماه 1405

 

درباره ی تغییر دیدگاه سپیده قلیان و مواضع افراد وابسته به گروه‌های ارتجاعی ترتسکیستی و «کمونیسم کارگری»(1)

نقد یادداشت( نامه یا دلنوشته)سپیده قلیان در دو مقاله تنظیم شده است. در یکی به مسائل کلی تر پرداخته شده و نیز به واکنش گروه های سیاسی ترتسکیستی و رویزیونیستی به آن و در دیگری تا آنجا که نیاز بوده به جزء به جزء نوشته وی توجه شده است. سپیده قلیان در یادداشت خود از گروهی صحبت می کند که با آنها کار می کرده است.  در حال حاضر برای ما این که این گروه کدام بوده است اهمیتی ندارد. برای ما خود سپیده قلیان مهم است که همچون عنصری پیشرو در خدمت مبارزان کارگران هفت تپه بود، بخشی از بهترین سال های جوانی اش را در زندان به سر برد و نیز در تمام این سال ها دمی از مبارزه با حکومت اسلامی و افشای ستمی که به وسیله ی آن به زندانیان زن سیاسی و عادی می رود باز نایستاد. او در هر حال و همچنان که خود می گوید به «سنت چپ» تعلق داشته است و اکنون از این «سنت» و نه از گروه بخصوصی جدا شده است. همچنین این نقدها جوانانی را در نظر دارد که رو به انقلاب و کمونیسم می آورند و نوشته هایی از این گونه می تواند به روی آنها تاثیر منفی بگذارد.

امید آن که این نوشته ها به سپیده یاری دهد که در مورد نظرات اش بیشتر بیندیشد.

مقاله ی زیر نخستین است و بیشتر توجه به مهم ترین مسائل دارد.

م – دامون

28 تیرماه 1405

درباره ی تغییر دیدگاه سپیده قلیان

و مواضع افراد وابسته به گروه‌های ارتجاعی ترتسکیستی و «کمونیسم کارگری»(1) 

بخش نخست

مساله‌ی تغییر دیدگاه 

یک- حق تغییر دیدگاه و حق نقد

سپیده قلیان مبارز چپ اخیر چرخشی در دیدگاه‌های خود صورت داده است. وی در یادداشتی نوشته است «دیگر خود را در چارچوب چپ» تعریف نمی کند و «از آن سنت فکری» فاصله گرفته است. او همچنین گفته است نگاه اش «لیبرال‌تر از قبل» شده است.

 سپیده تا مرحله‌ی کنونی یک مبارز انقلابی در کنار طبقه‌ی کارگر و زحمتکشان، زنان و خلق‌های زیرستم و زندانیان سیاسی در چارچوب انقلاب دموکراتیک نوین ایران و در مسیر برقراری حکومتی دموکراتیک و سوسیالیستی بوده است. او در میانه‌ی مبارزات کارگران نیشکر هفت تپه که او با آنها همراه بود بازداشت شد و سال‌ها زندانی کشید و نیز طی این سال‌ها مبارزات جانانه‌ای که به بهای طولانی‌شدن مدت زندانی‌اش انجامید با حکومت پیش برد. او توانست تجارب غنی خود از دوران زندان و زندان های گوناگون و شرایط آنها را مستند و به شکل جزوه و کتاب در آورد و تصویری از ستمی که به زندانیان زن خواه سیاسی و خواه عادی می رود ترسیم کند. از فرازهای مبارزه ی او با حکومت تکرار شعار مشهور «خامنه ای جلاد می کشیمت زیر خاک» بود که پس از آزادی سر داد و منجر به زندانی شدن اش برای چندین سال دیگر شد. دیگر اوج در مبارزات وی به عنوان یک فرد مبارز شرکت و همراه شدن در برگزاری آیین هفته ی خسرو علیکردی وکیل مترقی به قتل رسیده به وسیله‌ی حکومت ولایت فقیه‌ بود که آن هم منجر به بازداشت‌اش و دگر بار زندانی شدن اش برای مدت شش ماه گردید.   

مبارزات سپیده تا مرحله ی کنونی بی تردید سرمشق بسیاری از دختران و پسران جوانی است که جستجوگر راه های سرنگون کردن این حکومت فاسد و متعفن و برقراری نظامی نو و انقلابی به نفع کارگران و زحمتکشان و زنان و دانشجویان و خلق های ایران هستند.

حال چرخشی در دیدگاه های وی صورت گرفته است. او گفته است که به دلیل تجارب و مطالعاتی که داشته است دیگر خودش را چپ نمی داند و نگاه اش لیبرال تر از پیش شده است.

این حق سپیده قلیان است که تغییر دیدگاه و موضع دهد. از دیدگاهی کنده شود و به دیدگاه دیگری گرایش یابد. اما این نیز حق ما کمونیست هاست که نخست ببینیم که وی از چه دیدگاهی کنده شده و به چه دیدگاهی گرایش یافته است و چرا. و سپس در صورتی که این تغییر نه مثبت و بالنده بلکه منفی و واپسگرا باشد وی را مورد نقد قرار دهیم و این نقد را در صورتی که وی به عضوی فعال و دارای نقش در میان تشکل های دارای چنین دیدگاه‌هایی تبدیل شد ادامه دهیم و تا جایی که ممکن است به وی یاری دهیم که راه درست را بیابد.

در حال حاضر برای ما به دلیل اهمیت سپیده و سپیده ها علل چنین تغییر گرایشی مهم است. بخشی از مهم ترین فرازهای یادداشت وی این هاست:

«در زندان رابطه‌م با زندانی‌های پادشاهی‌خواه نزدیک‌تر بود. نه اینکه یهو عقیده‌م عوض شده باشه، نه. بلکه تو طرز مواجهه با زندگی، تو روابط انسانی و تو تجربه مشترک زندان، حس نزدیکی بیشتری می‌کردم.» و

«امروز بیشتر از قبل به آزادی‌های فردی، تکثر، حقوق برابر، محدود کردن قدرت حکومت و حق انتخاب آدما باور دارم.» و

«نگاهم امروز لیبرال‌تر از قبله.»

«فهمیدم دیگه خودمو تو چارچوب چپ تعریف نمی‌کنم.»

«همون‌طور که روزی با صداقت خودمو چپ می‌دونستم، امروز هم با صداقت می‌گم از اون سنت فکری فاصله گرفتم.»

در میان آنچه در بالا آوردیم با اهمیت ترین این فرازها  یکی همان گرایش به «لیبرالیسم» است که سپیده آن را طبقاتی نمی بیند و دیگری تآیید برخوردهای چند زندانی سلطنت طلب از نقطه نظر «روابط انسانی و طرز مواجهه با زندگی و تجربه ی مشترک زندان» و در نهایت گسست از چپ.

به این ترتیب چرخش سپیده ی قلیان نه با نقد مثبت جریان چپ( و آن هم در حالی که نقد به این دیدگاه ها و مواضع و یا تشکل های خاصی که خود را منسوب به این دیدگاه‌ها می کند دارد) و پیگیری آن و تلاش برای زدودن اشتباهات و انحرافات آن که از وی انتظار می رفت، و یا حتی در مقابله با اشتباهات و انحرافات چپ که از آن صحبت می کند و گسست از آن، تآیید یک جریان دموکرات انقلابی و حتی لیبرال ملی، بلکه در یک مقایسه ی نه چندان در خور و قابل اعتنا و شایسته ی برخی از چنان نتیجه گیری های کلی ای، به گونه ای مهر تآیید زدن بر جریان پادشاهی خواه و سلطنت طلب است که یک جریان مزدور فاشیستی و تا مغز استخوان کثیف و ارتجاعی می باشد که تاریخ داوری خود را درباره ی آن کرده است و در یکی دو دهه ی اخیر و به ویژه در خلال خیزش «زن زندگی آزادی» و پس از آن نقشی مخرب در قبال جنبش و انقلاب خلق ما اجرا کرده است.

دو-  تجدیدنظرطلبان

در تاریخ احزاب کمونیست انقلابی واقعی(مارکسیست پس از مارکس، مارکسیست- لنینیست پس از لنین و مارکسیست- لنینیست- مائوئیست پس از مائو - و نه احزاب رویزیونیستی، نه احزاب ترتسکیستی)که ملاک و معیار اصلی ماست، هم چرخش از دیدگاه وفادار به طبقه ی کارگر به دیدگاه و گرایش دیگر خواه خرده بورژوایی و خواه بورژوایی و ارتجاعی صورت گرفته و هم برعکس آن یعنی چرخش از دیدگاه های خرده بورژوایی و بورژوایی به دیدگاه طبقه ی کارگرو گرویدن به احزاب کمونیست واقعی؛ هر دو بوده گرچه در کل این احزاب کمونیست انقلابی بوده اند که توانسته اند اکثریت نیروهای پیشرو طبقه ی کارگر و دیگر طبقات زحمتکش و نیز نیروهای تحصیل کرده ی انقلابی را در خود جای دهند و رهبری مبارزات طبقه ی کارگر و زحمتکشان را به دست گیرند و حکومت های مرتجع و مزدور سرنگون کرده و حکومت های انقلابی بر پا کنند.

این گونه چرخش ها حتی در بزرگ ترین گستره های خود- مانند چرخش برنشتین آلمانی از مارکسیسم به رویزیونیسم و سپس پیوستن حزب سوسیال دموکرات آلمان و بین الملل دوم و صدر آن کائوتسکی سانتریست به بورژوازی امپریالیستی و یا چپ هایی که  پس از جنگ جهانی دوم از استالین و به گفته خودشان از «استالینیسم» و در لوای آن بیشتر از مارکسیسم- لنینیسم انتقاد می کردند و سپس «اروکمونیسم»، «مارکسیسم غربی» و «چپ نو» را بنیان گذاشتند، نتوانسته به چپ انقلابی آسیبی اساسی و استراتژیک برساند. زخمی و جراحتی وارد شده و پس از مبارزه ی انقلابی با آن رفع گردیده است. از میان آنها که به نفع احزاب سرمایه داران و مرتجعین تغییر دیدگاه دادند حتی یک تن از آنان و حتی صادق ترین شان نتوانست مبارز باقی مانده و یک دیدگاه و تئوری پیشرو که به درد انقلاب و برقراری حکومتی نوین و انقلابی شود تدوین کند.

 گفتتی است که گاه شرایط برای مبارزه به طور کلی نامساعد است و این بیشتر در مورد کشورهای امپریالیستی غربی در دوران پس از جنگ صدق می کند. در این دوران احزاب کمونیست عمده در کشورهای اروپایی و آمریکا به رویزیونیسم گرویدند و تک و توک افرادی هم که هم به برخی از سیاست های استالین انتقاد داشتند و هم با احزاب رویزیونیست شده مخالف بودند نتوانستند به دیدگاه های پیشرویی دست یابند و نقدی انقلابی از اشتباهات حزب کمونیست شوروی عرضه کنند و مارکسیسم- لنینیسم را پیش برند و سرمشق گردند. برای نمونه اینیاتسیوسیلونه که عضو حزب کمونیست ایتالیا و چنان که از سرگذشت وی بر می آید یکی از مبارزترین ها بود و رمان مشهور نان و شراب را نگاشت شعارش این بود:« من سوسیالیست بدون حزب و مسیحی بدون کلیسا هستم»!(1)

چنانکه اشاره شد تمام افراد دسته ها و احزاب کمونیست گرایش هایشان را به رویزیونیسم و سوسیال دمکراسی با نقد آنچه« دگماتیسم» و یا «استالینیسم» می خواندند پی گرفتند. اینها را مقایسه کنیم با رهبران انقلابی مانند لنین که با نقد رویزیونیسم و کائوتسکی و انترناسیونال دوم فاسد شده( و همچنین نقد «چپ روی» و «آنارشیسم»)، انقلاب اکتبر را رهبری کرد و یا مائو تسه دون که به نقد رویزیونیسم خروشچفی و همچنین بررسی خدمات و اشتباهات استالین از موضع مارکسیستی- لنینیستی پرداخت و تئوری مارکسیستی - لنینیستی را در زمینه سوسیالیسم و دیکتاتوری پرولتاریا و ادامه ی انقلاب در زیر پرچم دیکتاتوری پرولتاریا ارتقا داد و انقلاب فرهنگی- کارگری را در چین به پا و رهبری کرد. 

بنابراین این گونه تغییر دیدگاه‌ها و آن هم نه در حد یک فرد بلکه در حد یک حزب سیاسی غیرمعمول نیست بلکه جزیی از چرخش ها از یک دیدگاه و حزب سیاسی به دیدگاه و حزب سیاسی دیگر، از اردوی کارگران و زحمتکشان و خلق ها به اردوی سرمایه داران و مرتجعین و امپریالیست ها( و برعکس آن از اردوی ارتجاع به اردوی انقلاب)، و در کل جزیی از مبارزه ی طبقاتی موجود در جامعه است. آنچه که مهم است شرح علل این چرخش ها و نیز دیدگاه ها و گروه هایی است که گروه یا فردی که تغییر دیدگاه داده است به آن گرویده است و همچنین شیوه و راه های مبارزه با آنها و یا تشویق آنها( زمانی که تغییر از اردوی ارتجاع به اردوی انقلاب باشد) به وسیله ی نیروهای انقلابی.

 تا آنجا که چرخش به وسیله ی یک فرد یا به وسیله یک جریان، از ایرادات تئوریک - سیاسی و تشکیلاتی و یا پراتیک یک جریان و یا حزب انقلابی کمونیستی ناشی شده باشد تحلیل علل آن مهم است؛ زیرا در صورت وجود کمبودها و نارسایی ها و ایرادات و انحرافات در دیدگاه ها و مواضع و تشکیلات و نیز شیوه های مناسبات میان کمونیست ها، باید آن ها را شناخت و با آنها مبارزه کرد و آنها را رفع نمود و حزب و گروه و یا فرد یا افراد نقد شده را اصلاح کرد تا بتوان بهتر در خدمت اهداف و آرمان های کارگران قرار گرفت.

این همواره شعار انقلابیون کمونیست بوده است: ما کمونیست ها از نقد بیرحمانه ی ایرادات و ضعف های خود هراسی نداریم بلکه آن را پله ای برای پرش های بزرگ تر برای برقراری جهان کمونیستی می کنیم.

سه - اصول مارکسیستی، نظم وانضباط کمونیستی و داشتن اخلاق و خوی و صفات کمونیستی

چند عامل مهم در مورد نفی مارکسیسم به نفع لیبرالیسم( به ویژه در اشکال رویزیونیستی و ترتسکیستی) بیش از بقیه خود را نشان داده اند.

یکم، مساله ی اصول مارکسیسم. این امری است اساسی برای هر مارکسیست( اکنون مارکسیست- لنینیست- مائوئیست)که این اصول را به خوبی بداند و به آنها پای‌بند و برای آنها مبارزه کند. در صدر این اصول برقراری دیکتاتوری پرولتاریا و ادامه ی مبارزه ی طبقاتی در آن برای رسیدن به کمونیسم( تبدیل سوسیالیسم به کمونیسم) جای دارد.

رویزیونیست ها و ترتسکیست ها مخالف دیکتاتوری پرولتاریا هستند و به جای آن مفاهیم «آزادی» و «دموکراسی» را پیش می کشند. از نظر یک مارکسیست«آزادی» و «دموکراسی» در جوامع طبقاتی، طبقاتی هستند. آزادی و دموکراسی غیرطبقاتی وجود نداشته و ندارد و نخواهد داشت. منظور سرمایه داران از «آزادی» و «دموکراسی»، آزادی استثمار کارگر و دموکراسی میان خودشان( یعنی آزادی بورژوایی و دموکراسی بورژوایی) است و منظور مارکسیست ها از آزادی و دموکراسی، آزادی پرولتری و دموکراسی پرولتری است یعنی آن آزادی و دموکراسی که در آن توده های کارگر و زحمتکش و طبقات ستمدیده آزادند وآزادی و دموکراسی مال آنهاست. هیچ مارکسیستی برای این که رویزیونیست ها و ترتسکیست ها مخالف این دکترین مارکسی- لنینی- مائوئی هستند تغییری در پیروی اش و مبارزه اش در راه آن نمی دهد.

آنچه که در مورد دیکتاتوری پرولتاریا گفتیم در مورد انقلاب قهری همچون قاعده اساسی و قانون تحول از نظام استثماری به نظام سوسیالیستی نیز که رویزیونیست ها و ترتسکیست های«شبه چپ» مخالف آن‌اند و به جای آن «صلح طلبی» و «آشتی جویی» و «مسالمت» می نشانند، با تغییرات مورد نیاز راست در می آید.

دوم مساله ی مرکزیت دموکراتیک - دسته ی دیگری از رویزیونیست ها و ترتسکیست ها مخالف «مرکزیت» در مرکزیت دموکراتیک مارکسیستی و در تشکیلات انقلابی کمونیستی بوده‌اند. از دیدگاه آنها اگر به جای مرکزیت و انضباط، دموکراسی بی بندوبار و آنارشی در احزاب کمونیست حاکم بود این بیشتر خوش آیندشان می گردید. یعنی به جای تشکیلات کمونیستی خواهان تشکیلات لیبرالی بودند. در این دیدگاه ها، تبعیت فرد از تشکیلات، اقلیت از اکثریت و تمامی حزب از کمیته مرکزی جایی نداشت. مجادلات درون حزب سوسیال دموکرات روسیه پیش از انقلاب 1905 پیرامون همین مسائل بود. امثال مارتف خرده بورژوا از تشکیلاتی باز و بی در و پیکر و بی بندو بار دفاع می کردند که نه مرکزیت سفت و سختی داشته باشد و نه انضباط محکم و آهنین کارگری. لنین در کتاب خود با نام یک گام به پیش دو گام به پس (فوریه - مه 1904)از اصول و ضوابط تشکیلات پرولتری که در صدر آن مرکزیت و انضباط مستحکم هست و در مبارزه با نظریات لیبرالی- خرده بورژوایی دفاع کرد. اگر لنین  و لنینیست ها می خواستند به حرف های افرادی چون مارتف که از منشویک هایی خرده بورژوا بود، گوش دهند و یک تشکیلات لیبرالی ساخته می شد آن‌گاه بلشویک ها که با پانزده سال نبرد بی امان و فداکاری های و قربانیان فراوان مشهور به «سنگ خارا» شده بودند نمی توانستند رهبری طبقه ی کارگر را کسب کرده و انقلاب اکتبر را پیروزمندانه رهبری کنند و نظام سوسیالیستی را برقرار سازند. انقلابی که همچون برش و جهشی در تاریخ مسیر آن را دگرگون کرد. گونه‌ی لنینی- بلشویکی تشکیلات از آن پس برای تمامی احزاب کمونیست انقلابی یک نمونه ی اساسی بود.

سوم مناسبات کمونیستی درون حزب و بین کمونیست ها - برخی هم از مناسبات درون حزبی لیبرالی بیشتر خوش شان می آید. آنها مایل اند که در حزب مناسبات بر مبنای کمونیستی و آموزش و اخلاق و روحیات و سبک کار کمونیستی حاکم نباشد. مائو پس از بیست سال مبارزه در حزب کمونیست چین در دوران مبارزه برای سبک کار کمونیستی چندین مقاله در مورد چگونگی آموزش و سبک کار و مناسبات حزبی و اخلاق و مناسبات کمونیستی نوشت(آموزش خود را از نو بسازیم مه 1941، سبک کار حزبی را اصلاح کنیم 1 فوریه 1942 و مبارزه علیه سبک الگوسازی در حزب 8 فوریه 1942 همه در جلد سوم منتخب آثار مائو). وی پیش از آن هم  مقاله ی کوتاه علیه لیبرالیسم( 7 سپتامبر 1937 جلد دوم منتخب آثار) را نوشته و در آن اصول و ضوابط لیبرالی مناسبات درون حزب را به باد انتقاد گرفته بود و اصول و ضوابط مناسبات و روحیات کمونیستی را طرح و از آنها دفاع کرده بود.

 این ها عمده ترین ها در نبرد میان کمونیست ها از یک سو و انواع رویزیونیست ها و ترتسکیست ها از سوی دیگر بودند.

 اما قضیه تنها مبارزه با اشتباهات و انحرافات درون حزب انقلابی کمونیست از سوی خط درست و انقلابی نیست. در عین حال احزاب انقلابی کمونیست و همچنین رهبران و افراد انقلابی کمونیست می توانند خواه در تئوری و خواه در سیاست و یا در عمل خود اشتباه کنند و دچار انحراف گردند و بنابراین نه صرفا از داخل بلکه از بیرون نیز نیاز به نقد دارند. اما نقد مثبت و تکامل دهنده و نه نقدی مبنی بر نفی مطلق و طرد مطلق آنگاه که اشتباه و انحراف از جانب یک رهبر انقلابی و یا یک حزب انقلابی سر می زند، و بنابراین توجیهی برای دست شستن از یک آرمان انقلابی و ترک اردوی انقلابی کمونیستی و پیوست به یک جریان لیبرالی یا ارتجاعی. 

باری شاید کمونیست شدن آسان باشد، یعنی پذیرش یک نظریه در کلیت آن، اما کمونیست بودن و کمونیست ماندن سخت است زیرا این، پرنسیب ها و اعمالی را طلب می کند که یک فرد خرده بورژوا و یا بورژوا به راحتی به آنها تن نمی دهد و یا از آنها زود خسته می شود و رفیق نیمه راه می گردد.

می دانیم که بخشی از افراد که تغییر دیدگاه می دهند در واقع نقد ندارند و یا اگر هم دارند خواهان مبارزه برای تحقق آنچه درست است نیستند بلکه نقدشان تنها توجیهی برای برای گریز از یک دیدگاه انقلابی به دیدگاهی لیبرالی و یا ارتجاعی و یا اساسا برای انفعال است. از این گونه افراد و رفیقان نیمه راه در سال های 60 به بعد که مارکسیسم از مد روز خارج شده بود و دوران سخت و طاقت فرسا فرا رسیده بود، کم دیده نشد.

 م- دامون

تیرماه 1405

یادداشت 

1- در همین دوران و هم‌زمان با انقلاب فرهنگی - پرولتاریایی در چین، در کشوری مانند فرانسه با وجود شرایط بسیار نامساعد بین المللی جنیش مه 1968 به وجود می آید و مائوئیست ها تا حدودی در این کشور و تا حدودی در برخی از کشورهای دیگر رو می آیند و یا نقش شان بیشتر می شود اما در کل شرایط در کشورهای امپریالیستی غربی به نفع طبقه ی کارگر و مائوئیست ها رقم نمی خورد.

زندان قزلحصار؛ دهمین روز اعتصاب غذا - کانون حقوق بشر ایران

 

زندان قزلحصار؛دهمین روز اعتصاب غذا، تشدید اختلال در ارتباطات همزمان با وخامت حال اعتصاب‌کنندگان

منابع آگاه از نصب تجهیزات ایجاد اختلال در ارتباطات در زندان قزلحصار و محدود شدن ارسال تصاویر و ویدئوها خبر می‌دهند؛ همزمان گزارش‌ها حاکی از وخامت روزافزون وضعیت جسمانی زندانیان اعتصاب‌کننده و نبود رسیدگی پزشکی مؤثر است.

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ –  همزمان با دهمین روز اعتصاب غذای گروهی از زندانیان در زندان قزلحصار، منابع آگاه از تشدید محدودیت‌های ارتباطی در این زندان خبر می‌دهند. بر اساس اطلاعات دریافتی، پس از نصب تجهیزات ایجاد اختلال در ارتباطات، امکان ارسال تصاویر و ویدئوها از داخل زندان به خارج به‌شدت محدود شده و ارتباط زندانیان با بیرون بیش از گذشته با مشکل مواجه شده است.

به گفته این منابع، همزمان با نصب این تجهیزات، اینترنت در خانه‌ها و مناطق اطراف زندان قزلحصار نیز با کندی و اختلال محسوس روبه‌رو شده است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره تلاش برای محدود کردن جریان اطلاع‌رسانی از وضعیت زندانیان را افزایش داده است.

بیانیه زندانیان در روز دهم اعتصاب غذا در زندان قزلحصار

درود بر مردم همیشه بیدار ایران

  امروز ۴/۳۱/ ۱۴۰۵ دهمین روز اعتصاب واحد ۲ زندان قزلحصار می‌باشد. اعدام را متوقف کنید پیش از آنکه جان‌های بیشتری گرفته شود.
ما به تعداد ۱۵۰۰ زندانی زندان قزلحصار در صورتی دست به اعتصاب زده‌ایم که کاملا آگاهیم  فشار ناشی از این اعتصاب غذای خشک جان ما را به خطر انداخته و به مرگ نزدیک می‌‌کند. اما با همه این محدودیت‌ها تا زمانی که این چرخه مرگ و این ماشین کشتار  جمعی متوقف نگردد از خواسته انسانی خود دست نخواهیم کشید. لذا از تمامی سازمان‌های حقوق بشری، نهادهای بین‌المللی و گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد و وجدان‌های بیدار جهان عاجزانه استدعا داریم که در حمایت از این اعتصاب هر چه سریعتر گامی عملی برداشته و برای توقف فوری اجرا احکام اعدام اقدام نمایند. نه به اعدام

محدود شدن اطلاع‌رسانی از داخل زندان قزلحصار

بر اساس گزارش منابع مطلع، محدودیت‌های تازه ارتباطی در شرایطی اعمال شده که طی هفته‌های گذشته تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از داخل زندان قزلحصار نقش مهمی در آگاهی افکار عمومی از وضعیت اعتصاب‌کنندگان و شرایط نگهداری آنان داشته است. این تصاویر، روایت‌هایی از وضعیت جسمانی زندانیان، شرایط بندها و ادامه اعتصاب غذا را در اختیار رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری قرار داده بود.

منابع آگاه می‌گویند با نصب تجهیزات جدید، امکان ارسال فایل‌های تصویری و ویدئویی به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. این موضوع می‌تواند روند اطلاع‌رسانی مستقل از داخل زندان را با دشواری بیشتری مواجه کند و دسترسی خانواده‌ها، رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری به اطلاعات روزآمد را محدود سازد.

همچنین گزارش‌ها از اختلال در اینترنت مناطق اطراف زندان قزلحصار، نگرانی‌ها را درباره گسترش دامنه این محدودیت‌ها افزایش داده است؛ هرچند تاکنون مقام‌های مسئول درباره علت این اختلال‌ها توضیحی ارائه نکرده‌اند.

وخامت وضعیت جسمانی زندانیان اعتصاب‌کننده

منابع مطلع همچنین از وخامت تدریجی وضعیت جسمانی زندانیان اعتصاب‌کننده در زندان قزلحصار خبر می‌دهند. به گفته آنان، بسیاری از زندانیان پس از روزها اعتصاب غذا با ضعف شدید، کاهش وزن، افت فشار خون و کاهش توان جسمی روبه‌رو شده‌اند و برخی نیز برای انجام فعالیت‌های روزمره با مشکل مواجه هستند.

این منابع تأکید می‌کنند که وضعیت جسمانی اعتصاب‌کنندگان هر روز بحرانی‌تر می‌شود و نگرانی‌ها نسبت به پیامدهای ادامه اعتصاب غذا افزایش یافته است. با این حال، تاکنون هیچ اقدام مؤثری برای رسیدگی پزشکی به آنان یا پاسخ‌گویی به مطالباتشان صورت نگرفته و مسئولان زندان نیز اقدامی برای حل این وضعیت انجام نداده‌اند.

نگرانی از نبود رسیدگی پزشکی و پاسخ به مطالبات

به گفته منابع آگاه، علاوه بر وخامت وضعیت جسمانی زندانیان، تاکنون هیچ نشانه‌ای از آغاز گفت‌وگو میان مسئولان زندان و اعتصاب‌کنندگان یا بررسی مطالبات آنان مشاهده نشده است. همچنین گزارشی از اعزام گسترده اعتصاب‌کنندگان به مراکز درمانی یا انجام معاینات تخصصی پزشکی منتشر نشده است.

فعالان حقوق بشر هشدار می‌دهند که ادامه اعتصاب غذا بدون نظارت و مراقبت پزشکی می‌تواند سلامت زندانیان را با خطرهای جدی مواجه کند. آنان تأکید می‌کنند که مسئولان زندان موظف‌اند صرف‌نظر از علت اعتصاب، خدمات درمانی لازم را در اختیار زندانیان قرار دهند و از وخامت وضعیت جسمانی آنان جلوگیری کنند.

زندان قزلحصار زیر ذره‌بین نهادهای حقوق بشری

زندان قزلحصار طی سال‌های اخیر بارها به دلیل شرایط نگهداری زندانیان، اجرای گسترده احکام اعدام، تراکم بالای جمعیت کیفری و محدودیت‌های اعمال‌شده بر زندانیان در گزارش‌های نهادهای حقوق بشری مورد توجه قرار گرفته است. در ماه‌های اخیر نیز گزارش‌های متعددی درباره وضعیت زندانیان محکوم به اعدام، اعتصاب‌های غذا و اعتراض به شرایط نگهداری از این زندان منتشر شده است.

فعالان حقوق بشر معتقدند دسترسی زندانیان به ارتباط با خانواده، وکیل و امکان انتقال اطلاعات به بیرون، یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشگیری از نقض حقوق زندانیان است. از این رو، هرگونه محدودیت گسترده در ارتباطات، به‌ویژه در شرایطی که گروهی از زندانیان در اعتصاب غذا به سر می‌برند، نگرانی‌ها درباره شفافیت وضعیت داخل زندان را افزایش می‌دهد.

در حالی که گزارش‌ها از تشدید محدودیت‌های ارتباطی و وخامت حال اعتصاب‌کنندگان حکایت دارد، خانواده‌های زندانیان و نهادهای حقوق بشری خواستار رسیدگی فوری پزشکی، شفاف‌سازی درباره وضعیت زندانیان و پاسخ‌گویی مسئولان نسبت به شرایط حاکم بر زندان قزلحصار شده‌اند. تا زمان تنظیم این گزارش، هیچ مقام رسمی درباره گزارش‌های مربوط به اختلال در ارتباطات، وضعیت اعتصاب‌کنندگان یا اقدامات انجام‌شده برای رسیدگی به آنان اظهار نظری نکرده است.